که فرمود:” الَّذينَ جاهَدوا فينا…”

(سوره عنكبوت، آيه 69)

وآنها كه در راه ما (با خلوص نيت) جهاد كنند ، قطعا به راههاي خود هدايتشان خواهيم كرد.

لزوم مبارزه، بهره‌مندي از نصرت خدا و امدادهاي غيبي و يا شكست و حرمان از امدادهاي غيبي الهي هيچ يك مخصوص جهاد اصغر نيست، بلكه شامل هر دو جهاد است. پس، اين كه ذات اقدس اِله مي‌فرمايد: وَلَينصُرَنَّ الله مَن يَنصُره[1] يا إن تَنْصُروا الله يَنْصُركُم وَيُثَبِّت أَقدامَكُم[2] اختصاصي به جنگ بيرون ندارد. چنانكه حضرت اميرالمؤمنين عليه السلام پس از دستور رياضت و جهاد با نفس به آيه دوم استناد مي‏كند: «أسهروا عيونكم وأضمروا بطونكم واستعملوا أقدامكم وأنفقوا أموالكم وخذوا من أجسادكم فجودوا بها علي أنفسكم ولا تبخلوا بها عنها فقد قال الله سبحانه: إن تنصروا الله ينصركم ويثبّت أقدامكم[3]. در مسائل درون نيز، گاهي انسان در مسائل فكري، بين دو فكر و در امور گرايشي، بين دو خواهش سرگردان مي‌شود.

انسان همان گونه كه در بخش انديشه، بايد حق را از باطل و صدق را از كذب جدا كند، در بخش گرايش هم بايد خواهشهاي صحيح را از خواهشهاي باطل تفكيك كند. گاهي دو فكر متفاوت در دو انسان وجود دارد؛ ولي گاهي دو فكر و رأي، در يك شخص ظهور مي‌كند و شخص واحد، مردّد بين دو انديشه مي‌شود. در اين ميدان وسيع، اگر هدف انسان اين باشد كه حق را بفهمد و در اين هدف، تيره و تاريك نباشد، ذات اقدس اله او را راهنمايي مي‌كند تا «رشد» را از «غي» باز شناسد و به مرحله: قَدْ تَبَيَّنَ الرّشد من الغَي[4]4 برسد و به حيات طيّبه‌اي كه بر اثر داشتن بيّنه حاصل مي‌شود، دست يابد: لِيَهلكَ مَنْ هَلكَ عَنْ بيّنة ويحيي مَنْ حَي عَنْ بَيّنَةٍ[5]؛ زيرا آياتي مانند: إنْ‌تَنْصُروا الله يَنْصُرْكُم وَيُثَبِّتْ أقْدَامَكُم[6]، وَلَيَنْصُرَنَّ اللهُ مَنْ يَنْصُره[7] و الَّذينَ جاهَدوا فينا لَنَهْدِيَنَّهُمْ سُبُلَنا[8] در ميدان جهاد اكبر هم ظهور دارد.

مرحله ديگر در جهاد اكبر اين است: هنگامي‌كه خواهشهاي نفساني جلو گرايشهاي حق را مي‌گيرد، بايد انسان با آنها مبارزه كند؛ زيرا همه آيات، و رواياتي كه درباره جهاد و پيروزي حق بر باطل وارد شده، شامل اين مرحله نيز مي‌شود.

در اين صورت، انسان وارد مبارزه فكري در درون خود مي‌شود تا حق را بر باطل پيروز كند. آنگاه خداي سبحان بر اساس بَلْ نَقْذِفُ بالحقّ عَلَي الباطل فَيَدْمغُه فإذا هُوَ زاهِق[9] حق را بر سر باطل كوبيده، و آن را مغزكوب مي‌كند. پس، اگر كسي بين دو انديشه مردّد باشد، در صورتي كه هدفش تشخيص صحيح حق بوده و در تعقيب اين هدف مخلص باشد، در تشخيص مطلوب، مصيب خواهد بود.

پي نوشت: