مراحل عمليات بيت المقدس
مرحله اول : در محور قرارگاه قدس(شمال کرخه کور) به دليل هوشياري دشمن و وجود استحکامات متعدد ، پيشروي نيروها به سختي امکان پذير بود و در اين ميان تنها تيپ هاي 43 بيت المقدس و 41 ثارالله موفق شدند از مواضع دشمن عبور کرده و منطقه اي در جنوب رودخانه کرخه کور را به عنوان سرپل تصرف کنند . عدم پوشش جناحين اين يگان ها باعث شده بود که فشار شديد دشمن بر آن ها وارد شود . در محور قرارگاه فتح ، يگان هاي خودي ضمن عبور از رودخانه به سرعت خود را به جاده اهواز – خرمشهر رسانده و به ايجاد استحکامات و جلوگيري از نقل و انتقالات و تحرکات دشمن در جاده مذکور پرداختند . در محور قرارگاه نصر ، به دليل تاخير در حرکت و وجود با تلاق در کنار جاده اهواز – خرمشهر و هم چنين تمرکز دشمن در شمال خرمشهر ، نيروهاي اين قرارگاه نتوانستند به اهداف مورد نظر دست يافته و با قرارگاه فتح الحاق کنند . الحاق کامل قرارگاه نصر با قرارگاه فتح و هم چنين تصرف اهداف مرحله اول قرارگاه قدس در دستور کار عمليات شب دوم قرار گرفت که با انجام آن تا حدودي اهداف مورد نظر محقق شد ، ليکن برخي رخنه ها هم چنان باقي بود تا اين که سرانجام پس از 5 روز ، جاده اهواز – خرمشهر از کيلومتر 68 تا کيلومتر 103 تثبيت و کليه رخنه ها ترميم شد .
مرحله دوم : در اين مرحله آزاد سازي خرمشهر از دستور کار عمليات خارج و تصميم گرفته شد که قرارگاه هاي فتح و نصر از جاده اهواز – خرمشهر به سمت مرز پيشروي کنند و قرارگاه قدس نيز ماموريت يافت تا به صورت محدود براي تصرف سرپل در جنوب کرخه کور اقدام نمايد و سپس آن را گسترش دهد . عمليات در اين مرحله در ساعت 22 :30 روز 16/2/1361 آغاز شد . نيروهاي قرارگاه فتح در همان ساعات اوليه به جاده مرزي رسيدند . يگان هاي قرارگاه نصر نيز با اندکي تاخير و تحمل فشارهاي دشمن ، به مرز رسيده و با قرارگاه فتح الحاق کردند . دشمن با مشاهده جهت پيشروي نيروهاي ايران به طرف مرز ، لشکر هاي 5 و 6 خود را به عقب کشاند . به نظر مي رسيد اين عقب نشيني با دو هدف انجام شده باشد : يکي جلوگيري از محاصره و انهدام اين لشکرها ، و ديگري تقويت هر چه بيشتر خطوط پدافندي بصره و خرمشهر . در پي اين عقب نشيني که از ساعات اوليه روز 18/2/1361 آغاز شده بود ، نيروهاي قرارگاه قدس ضمن تعقيب نيروهاي دشمن ، تعدادي از آن ها را که از قافله عقب مانده بودند ، به اسارت خود درآوردند و در نتيجه جاده اهواز – خرمشهر(تا انتهاي جنوب منطقه اي که توسط قرارگاه نصر به عنوان سرپل تصرف شده بود) و نيز مناطقي هم چون جفير ، پادگان حميد و هويزه آزاد شدند .
مرحله سوم : در اين مرحله ، قرارگاه نصر ماموريت يافت تا حرکت خود را به سمت خرمشهر آغاز نمايد . نيروهاي عمل کننده که متشکل از چهار تيپ مستقل سپاه پاسداران و دو تيپ ارتش بودند ، در آخرين ساعات روز 19/2/1361 عمليات خود را آغاز کردند؛ اما به دليل هوشياري دشمن و تمرکز نيرو در خطوط پدافندي اش ، نيروهاي خودي در انجام ماموريت خود توفيق نيافتند . تکرار اين عمليات در روز بعد نيز به شکست انجاميد . به همين خاطر تصميم گرفته شد تا براي انجام عمليات نهايي فرصت بيشتري به يگان ها داده شود . هم چنين مقرر شد دو تيپ المهدي(عج) و امام سجاد(ع) از قرارگاه فجر نيز در حرکت بعدي استفاده شود .
مرحله چهارم عمليات از 1 تا 4 خرداد 1361 : سرانجام در ساعت 22 :30 اول خرداد 1361 تلاش براي آزادي سازي خرمشهر با رمز«بسم الله القاسم الجبارين يا محمد بن عبدالله(ع)» آغاز شد در برابر تک سريع و غافلگيرانه ، نيروهاي عراقي دچار وحشت و سرگرداني شديد شدند و نتوانستند واکنش مهمي از خود نشان دهند و ارتباط يگان هاي دشمن با يکديگر قطع شد . فرار افسران و درجه داران و سربازان عراقي از منطقه خرمشهر گوياي از هم پاشيدگي سازمان يگان هاي دشمن بود . در روز دوم خرداد نتيجه پيکار بسيار درخشان بود و قرارگاه کربلا به هدف خود که احاطه کامل خرمشهر بود ، رسيد . تعداد اسراي عراقي در اين روز از 2830 نفر تجاوز کرد و يگان هايي از دشمن که در منطقه بين نهر عرايض و شلمچه مستقر بودند ، به ميزان زياد منهدم شدند . به وجود حضور گسترده هواپيماهاي عراقي در آسمان منطقه ، عقابان تيزپرواز نيروي هوايي ارتش در پشتيباني از يکان هاي رزمنده ، در صحنه عمليات بيت المقدس حضوري فعال داشتند و با بمباران پل شناور عراقي ها بر روي شط العرب و مناطق تجمع آنان در آن سوي رودخانه ، نقش ارزنده اي در آزاد سازي خرمشهر ايفا کردند . در اواخر روز دوم خرداد ، قرارگاه کربلا پس از بررسي آخرين وضعيت ، تصميم گرفت تا نيروها با ورود به شهر ، آنرا از لوث وجود نيروهاي عراقي پاک گردانند . و در سه بامداد روز سوم خرداد واحدهايي از رزمندگان ايران به آن سوي رودخانه وارد شدند . از طرف ديگر جمعي از نيروهاي عراقي با استفاده از تاريکي شب و قايق اقدام به فرار کردند که تعدادي از اين قايق ها توسط تکاوران نيروي دريايي هدف قرار گرفت و سرنشينان آن ها غرق شدند . نيروهاي عراقي از ساعت سه و پنجاه دقيقه بامداد تا نيم بعد از ظهر روز سوم خرداد از سمت شلمچه 3 بار اقدام به پاتک کردند و تلاش نمودند تا از طريق جاده شلمچه – خرمشهر حلقه محاصره خرمشهر را بشکنند ، اما هر بار با پايداري و مقاومت دلاورانه رزمندگان ايراني مواجه شدند و با دادن خساراتي عقب نشيني کردند . در ساعت 11 صبح روز سوم خرداد در حالي که درگيري شديدي بين قواي ايراني و نيروهاي عراقي در شمال نهر خين جريان داشت و دشمن در فکر شکستن حلقه محاصره خرمشهر بود ، رزمندگان ايراني از جناح غرب و خيابان کشتار گاه وارد شهر شدند . ناحيه گمرک خرمشهر در کنار اروند اندکي مقاومت کرد که آن هم به سرعت در هم شکسته شد . در ساعت 12 قواي ايران از سمت شمال و شرق وارد شهر شدند و نيروهاي متجاوز بعثي که 24 ساعت در محاصره کامل قرار داشتند ، راهي جز اسارت يا فرار و يا کشته شدن نداشتند . بدين جهت واحدهاي عراقي گروه گروه به اسارت رزمندگان اسلام در آمدند . در ساعت 2 بعد از ظهر ، خرمشهر به طور کامل آزاد شد و پرچم پر افتخار جمهوري اسلامي ايران برفراز«مسجد جامع» و پل تخريب شده خرمشهر به اهتزاز درآمد . بدين ترتيب اين شهر مقاوم که پس از 35 روز پايداري و مقاومت در 4 آبان 1359 به اشغال دشمن درآمده بود ، پس از 578 روز(19 ماه) اسارت ، بار ديگر به آغوش گرم ميهن اسلامي بازگشت و پيکره پاک آن از لوث وجود متجاوزان تطهير گرديد . رزمندگان اسلام در اولين اقدام خود پس از آزاد سازي شهر ، نماز شکر را در مسجد جامع خرمشهر اقامه کردند . خبر آزاد سازي خرمشهر به سرعت در همه جا طنين افکند و ملت ايران اسلامي را که مدت ها در آرزوي شنيدن چنين خبر مسرت بخشي بودند ، غرق در شادي و سرور کرد . مردم به خيابان ها ريختند و با پخش شيريني به جشن و شادي پرداختند . در پايان آن روز امت شهيد پرور ايران با حضور در مساجد ، نماز شکر به جاي آورده و با فرا رسيدن شب به يمن پيروزي حق بر باطل بر پشت بام ها نداي الله اکبر سردادند .
منبع : دانشنامه رشد
