احکام روزه
احکام روزه
سوال ۱- بر چه کسانى روزه واجب نیست؟
جواب:
بر چند دسته روزه واجب نیست: ۱٫ پیرمرد و پیرزنى که گرفتن روزه براى آنان مشقّت دارد؛ ۲٫ زن باردارى که گرفتن روزه براى حمل یا خودش ضرر دارد؛ ۳٫ زن شیر دهى که گرفتن روزه، براى بچه یا خودش ضرر دارد؛ ۴٫ بیمارى که گرفتن روزه براى او ضرر دارد؛ ۵٫ کسى که بیمارى دارد که زیاد تشنه مى شود و نمى تواند تشنگى را تحمل کند؛ ۶٫ کسى که به سن بلوغ نرسیده است؛ ۷٫ زنى که خون حیض و نفاس مى بیند؛ ۸٫ کسى که به مسافرت مى رود و در جایى قصد اقامت ده روز نمى کند؛ ۹٫ کسى که به جهت ضعف بنیه، گرفتن روزه براى او مشقّت فراوان دارد و غیرقابل تحمل است؛ ۱۰٫ کسى که بى هوش است و یا در کما به سر مى برد؛ ۱۱٫ دیوانگان.
توضیح المسائل مراجع، ۱۷۲۹، ۱۷۲۵، العروه الوثقى، ج ۲ ؛ کتاب الصوم، فصل فى طرق ثبوت الهلال.
سوال ۲- نیت روزه چگونه است؟
جواب:
نیت «روزه»؛ یعنى، شخص تصمیم داشته باشد براى انجام دادن فرمان خداوند، از اذان صبح تا مغرب، کارى که روزه را باطل مى کند، انجام ندهد و لازم نیست آن را از قلب خود بگذراند و یا بر زبان جارى کند.
العروه الوثقى، ج ۲، نیه الصوم.
سوال ۳- ابتدا و انتهاى نیت روزه به طور عادى چه زمانى است؟
جواب:
نیت روزه ماه رمضان و نذر معیّن، از اول شب تا اذان صبح و براى روزه غیر معین (مانند روزه قضا و نذر مطلق)، از اول شب تا ظهر روز بعد است. نیت روزه مستحبى، از اول شب شروع شده و تمام روز – تا موقعى که به اندازه نیت کردن به مغرب وقت مانده باشد – ادامه دارد.
آیت الله وحید، توضیح المسائل، م ۱۵۶۰، ۱۵۶۱، ۱۵۷۲ و ۱۵۷۳؛ توضیح المسائل مراجع، م ۱۵۵۲، ۱۵۵۳، ۱۵۵۵ و ۱۵۶۵٫
سوال ۴- شب، قصد گرفتن روزه داشتم، اما سحر بیدار نشدم تا نیّت کنم. نزدیک آفتاب از خواب بیدار شدم، آیا روزه ام صحیح است؟
جواب:
اگر آنچه روزه را باطل مى کند، انجام نداده اید، روزه صحیح است.
العروه الوثقى، ج ۲، نیه الصوم.
سوال ۵- نمى دانم فردا اول ماه رمضان است یا آخر شعبان، آیا گرفتن روزه واجب است؟ به چه نیت روزه بگیرم؟
جواب:
خیر، گرفتن روزه آن روز واجب نیست؛ ولى اگر بخواهید روزه بگیرید، نمى توانید به نیت ماه رمضان بگیرید؛ بلکه باید به نیت ماه شعبان یا روزه قضا – اگر به ذمه دارید – و مانند آن روزه بگیرید و چنانچه بعد معلوم شود، ماه رمضان بوده، از رمضان محسوب مى شود و اگر در اثناى روز بفهمید، باید فورى نیت خود را به روزه ماه رمضان برگردانید.
توضیح المسائل مراجع، م ۱۵۶۸،۱۵۶۹ ؛ آیت الله وحید، توضیح المسائل، م ۱۵۷۶ و ۱۵۷۷٫
سوال ۶- در ماه رمضان باید براى هر روز نیت کرد، یا اینکه یک نیت در اول ماه کافى است؟
جواب:
اگر شب اول ماه رمضان نیت کند که یک ماه را روزه بگیرد، کافى است؛ ولى بهتر است (احتیاط مستحب) در هر شب ماه رمضان، براى روزه فرداى آن نیز، نیت کند.
العروه الوثقى، ج ۲، نیه الصوم، م ۱۵٫
سوال ۷- اگر شب اول ماه رمضان، نیت روزه را فراموش کند و پیش از ظهر یادش بیاید، تکلیف روزه او چیست؟
جواب:
به نظر همه مراجع تقلید به جز آیت الله وحید؛ اگر مبطلات روزه را مرتکب نشده، باید نیت کند و روزه اش صحیح است و اگر یکى از آنها را مرتکب شده، روزه او باطل است؛ ولى [ به احترام ماه رمضان ] باید تا اذان مغرب، از کارى که روزه را باطل مى کند، خود دارى و بعد از ماه رمضان، آن روز را قضا کند.
توضیح المسائل مراجع، م ۱۵۶۱٫
به نظر آیت الله وحید؛ اگر مبطلات روزه را مرتکب نشده، باید نیت کند و روزه بگیرد و بنابر احتیاط واجب بعد از ماه رمضان نیز قضا نماید و اگر یکى از آنها را مرتکب شده، روزه اش باطل است؛ ولى [ به احترام ماه رمضان ] باید تا اذان مغرب از کارى که روزه را باطل مى کند، خوددارى و بعد از ماه رمضان آن روز را قضا کند.
آیت الله وحید، توضیح المسائل، م ۱۵۶۹٫
سوال ۸- آیا با شروع اذان مغرب، افطار روزه جایز است؟
جواب:
اگر روزه دار یقین دارد با شروع اذان، وقت داخل شده، افطار هم زمان با شروع اذان اشکال ندارد و اگر شک یا گمان دارید، افطار روزه جایز نیست.
توضیح المسائل مراجع، م ۷۴۲٫
سوال ۹- آیا مى شود در ماه رمضان، براى فرار از روزه مسافرت کرد؟
جواب:
مسافرت کردن در ماه رمضان – هر چند به عنوان فرار از روزه باشد – اشکال ندارد؛ ولى این امر تا قبل از روز بیست و سوم مکروه است.
العروه الوثقى، ج ۲، شرایط وجوب الصوم، م ۴ و ۶٫
سوال ۱۰- کسى که پیش از ظهر تصمیم به مسافرت دارد، تکلیف روزه او چه مى شود؟
جواب:
به نظر همه (به جز آیت الله سیستانى)؛ اگر پیش از ظهر مسافرت کند، روزه اش باطل است؛ ولى قبل از آنکه به حد ترخّص برسد، نمى تواند روزه را بخورد.
توضیح المسائل مراجع، م ۱۷۲۱ ؛ آیت الله وحید، توضیح المسائل، م ۱۷۲۹ و دفتر آیت الله خامنه اى.
به نظر آیت الله سیستانى؛ اگر پیش از ظهر مسافرت کند، بنابر احتیاط واجب باید روزه اش را افطار کند؛ ولى قبل از آنکه به حد ترخص برسد، نمى تواند روزه را بخورد.
آیت الله سیستانى، توضیح المسائل مراجع، م ۱۷۲۱٫
سوال ۱۱- به جهت بیمارى مربوط به لثه، در روز چندین بار از آن خون مى آید؛ ولى گاهى بدون توجّه فرو مى رود، آیا روزه باطل مى شود؟
جواب:
اگر بدون توجه و اختیار فرو داده شود، روزه صحیح است.
امام، استفتاءات، ج ۱، روزه، س ۶ ؛ توضیح المسائل مراجع، م ۱۵۷۳ ؛ آیت الله وحید، توضیح المسائل، م ۱۵۸۱ و آیت الله خامنه اى، اجوبه الاستفتاءات، س ۷۶۵٫
سوال ۱۲- کسى که مى داند یا احتمال مى دهد، در روز غذاى باقى مانده در لاى دندان فرو برده مى شود، آیا لازم است هنگام سحر خلال یا مسواک کند؟
جواب:
به نظر آیات عظام خامنه اى و نورى؛اگر در حد احتمال باشد، اشکال ندارد؛ ولى اگر بداند در روز چیزى از آن فرو مى رود، باید دندان خود را خلال یا مسواک کند و اگر انجام ندهد و چیزى از آن فرو رود، روزه اش باطل مى شود و اگر فرو نرود، بنابر احتیاط واجب، باید قضاى آن را به جا آورد.
توضیح المسائل مراجع، م ۱۵۷۸ ؛ آیت الله خامنه اى، اجوبه الاستفتاءات، س ۷۶۴٫
به نظر آیات عظام سیستانى و صافى؛ اگر در حد احتمال باشد، اشکال ندارد؛ ولى اگر بداند در روز چیزى از آن فرو مى رود، باید دندان خود را خلال یا مسواک کند و اگر انجام ندهد، روزه اش باطل مى شود (هر چند چیزى از آن فرو نرود).
توضیح المسائل مراجع، م ۱۵۷۸ و آیت الله سیستانى، تعلیقات على العروه ، ج ۲، المفطرات، م ۱٫
به نظر آیت الله مکارم؛ اگر در حد احتمال باشد، اشکال ندارد؛ ولى اگر بداند در روز چیزى از آن فرو مى رود، بنابر احتیاط واجب، باید دندان خود را خلال یا مسواک کند و اگر انجام ندهد و غذا فرو رود، روزه را تمام کند و بعد از ماه رمضان قضا نماید.
آیت الله مکارم، توضیح المسائل مراجع، م ۱۵۷۸٫
به نظر آیت الله وحید؛ اگر در حد احتمال باشد، اشکال ندارد؛ ولى اگر مطمئن باشد در روز چیزى از آن فرو مى رود، باید دندان خود را خلال یا مسواک کند و اگر انجام ندهد و چیزى از آن فرو رود، روزه اش باطل مى شود.
آیت الله وحید، توضیح المسائل، م ۱۵۸۶٫
سوال ۱۳- اگر شخص روزه دار در اثر فراموشى چیزى بخورد، آیا تذکر دادن به او واجب است؟
جواب:
خیر؛ تذکر دادن به او واجب نیست.
دفتر همه مراجع.
سوال ۱۴- حکم غرغره کردن براى روزه دار چیست؟
جواب:
اگر هنگام غرغره کردن، آب از حلق به پایین برود، روزه باطل مى شود.
دفتر همه مراجع.
سوال ۱۵- آیا مسواک کردن با خمیر دندان، در حال روزه اشکال دارد؟
جواب:
خیر؛ مسواک زدن در حال روزه اشکال ندارد؛ ولى باید از فرو رفتن آب دهان جلوگیرى شود.
امام، استفتاءات، ج ۱، روزه س ۱۱ ؛ العروه الوثقى، ج ۲، المفطرات، الثانى.
سوال ۱۶- حکم تزریق آمپول در حال روزه ماه رمضان چیست؟
جواب:
به نظر آیت الله خامنه اى؛ اگر آمپول جنبه غذایى و تقویتى دارد، بنابر احتیاط واجب، باید از تزریق آن خود دارى کرد؛ ولى اگر جنبه دوایى دارد و یا عضو را بى حس مى کند، تزریق آن اشکال ندارد.
توضیح المسائل مراجع، ج ۱، م ۱۵۷۶ ؛ آیت الله خامنه اى، اجوبه الاستفتاءات، س ۷۶۷٫
به نظر آیت الله مکارم؛ اگر آمپول جنبه غذایى و تقویتى یا دوایى دارد، بنابر احتیاط واجب باید از تزریق آن خوددارى کرد؛ ولى اگر عضو را بى حس مى کند، تزریق آن اشکال ندارد.
توضیح المسائل مراجع، ج ۱، م ۱۵۷۶٫
به نظر آیت الله وحید؛ تزریق آمپول روزه را باطل نمى کند؛ خواه جنبه غذایى و تقویتى داشته باشد، یا جنبه دوایى و مانند آن.
توضیح المسائل مراجع، ج ۱، م ۱۵۷۶ ؛ آیت الله وحید، توضیح المسائل، م ۱۵۸۴٫
سوال ۱۷- حکم تزریق سرم در حال روزه ماه رمضان چیست؟
جواب:
به نظر آیات عظام خامنه اى، مکارم و وحید؛ بنابر احتیاط واجب، باید از تزریق سرم خوددارى کند؛ خواه جنبه غذایى و تقویتى داشته باشد، یا جنبه دوایى و مانند آن.
آیت الله خامنه اى، اجوبه الاستفتاءات، س ۷۶۷؛ آیت الله مکارم، توضیح المسائل مراجع، م ۱۵۷۶ و دفتر آیت الله وحید.
به نظر آیات عظام سیستانى، صافى و نورى؛ تزریق سرم روزه را باطل نمى کند؛ خواه جنبه غذایى و تقویتى داشته باشد، یا جنبه دوایى و مانند آن.
آیت الله صافى، جامع الاحکام، ج ۱، س ۴۷۳ و دفتر آیات عظام سیستانى و نورى.
سوال ۱۸- آیا ریختن دارو به چشم(مانند قطره چشمى)، روزه را باطل مى کند؟
جواب:
اگر دارو به حلق نرسد و یا به حلق برسد ولى فرو نبرد، روزه اش باطل نمى شود.
توضیح المسائل مراجع، م ۱۵۸۰ ؛ العروه الوثقى، ج ۲، المفطرات، الثانى، م ۵ – ۱٫
سوال ۱۹- استعمال عطر براى روزه دار، در ماه رمضان چه حکمى دارد؟
جواب:
استعمال عطر براى روزه دار مستحب است؛ ولى بو کردن گیاهان معطّر مکروه است.
العروه الوثقى، ج ۲، الفصل الخامس؛ اللمعه الدمشقیه، ج ۲، ص ۱۳۳٫
سوال ۲۰- اگر روزه دار به جهت حالت تهوع، قى کند؛ روزه اش چه حکمى دارد؟
جواب:
اگر بى اختیار باشد، اشکال ندارد؛ ولى اگر از روى عمد باشد، روزه را باطل مى کند.
توضیح المسائل مراجع، م ۱۶۴۶ ؛ آیت اله وحید، توضیح المسائل، م ۱۶۵۴٫
سوال ۲۱- حکم کشیدن سیگار و تنباکو در حال روزه چیست؟
جواب:
احتیاط واجب آن است که روزه دار، از دود سیگار و تنباکو خود دارى کند.
خامنه اى، اجوبه الاستفتاءات، س ۷۶۰ ؛ توضیح المسائل مراجع، م ۱۶۰۵ ؛ آیت الله وحید، توضیح المسائل، م ۱۶۱۳٫
سوال ۲۲- کسى که مدتى روزه گرفته و نماز خوانده است و بعد بفهمد جنب بوده، تکلیف او چیست؟
جواب:
اگر متوجه اصل جنابت نبوده، روزه هاى او صحیح است؛ ولى باید نمازها را قضا کند.
امام، استفتاءات، ج ۱، روزه، س ۳۱ ؛ آیت الله خامنه اى، اجوبه الاستفتاءات، س ۱۹۵ ؛ آیت الله نورى، استفتاءات، ج ۲، س ۶۹؛ آیت الله سیستانى، منهاج الصالحین، م ۹۸۵ و دفتر آیات عظام وحید و مکارم و آیت الله صافى، هدایه العباد، ج ۱، م ۱۲۸۲٫
سوال ۲۳- اگر در ماه رمضان آیه قرآن یا حدیث را به طور سهوى غلط بخواند، تکلیف روزه اش چیست؟
جواب:
روزه اش باطل نمى شود؛ ولى باید سعى کند قرآن یا احادیث را درست بخواند.
العروه الوثقی، ج ۲، المفطرات، الخامس.
سوال ۲۴- اگر کسى با کتابت، دروغى را به نبى اکرم صلى الله علیه وآله یا امامان علیهم السلام نسبت بدهد، آیا روزه اش باطل مى شود؟
جواب:
آرى، روزه اش باطل مى شود؛ هر چند با نوشتار باشد.
العروهالوثقى، ج ۲، المفطرات، الخامس.
سوال ۲۵- کسى که پیش از اذان صبح، با حالت احتلام از خواب بیدار مى شود، آیا مى تواند تا نزدیک اذان، غسل نکند و تیمم کند؟
جواب:
اگر غسل را به تأخیر اندازد تا جایى که وقت تنگ شود، گناه کرده است. در این صورت باید پیش از اذان صبح، تیمم کند و روزه او صحیح است.
العروه الوثقى، فصل فى المفطرات ، م ۲۶ ؛ توضیح المسائل مراجع، م ۱۶۲۱٫