آداب غذا خوردن در احادیث..
چنان که امام علی(ع) می فرماید: مَن غَرَسَ فی نَفسِهِ مَحَبَة انواع الطعام، اجتَنی ثِمارش فُنونِ الاسقام.(هرکس در دل خود، درخت علاقه به انواع غذاها را بکارد، میوه ی انواع بیماری ها را از آن می چیند)
شايد ديده و يا شنيده ايد كه افرادى با داشتن سرمايه ى بسيار و بهره مندى از همه گونه امكانات رفاهى و استفاده از انواع غذاهاى رنگارنگ ، از نعمتى بزرگ يعنى سلامتى محرومند و به همين دليل از زندگى خود لذتى نمى برند! و بالعكس افرادى با خوردن غذايى معمولى و ساده در كمال صحت و سلامت عمرى طولانى مى كنند و از زندگى خود لذت مى برند. به راستى رمز و راز سلامتى در چيست ؟
امام علی(ع) آمده است: لا تطلبِ الحَیاةَ لِتأکلَ، بَل اطلُبِ الاکل لِتحیا. (زندگی را برای خوردن مخواه، بلکه خوردن را برای زندگی بخواه)
عده اى چنين تصور مى كنند كه سلامتى فقط با خوردن غذاهاى گوناگون كه سرشار از ويتامين ها، پروتئين ها، مواد معدنى و… باشد بدست مى آيد. حاصل آنكه چنين نيست و آنچه مهم است چگونه خوردن است نه چه چيز خوردن!
درست خوردن تأثير به سزایى در سلامتى شما دارد و شما را از دچار شدن به بيماري هاى مختلف و امراض گوناگون مصون نگاه مى دارد.
امام علی: در شگفتم از کسانی که از غذا پرهیز می کنند تا مبادا به سلامتشان آسیبی برسد چگونه از گناهان پرهیز نمی کنند تا در آتش نسوزند؟
اين نكته ها كه برگرفته از كلمات گهربار ائمه معصومين (عليهم السلام ) مى باشد در برگيرنده سه محور مهم در آداب غذا خوردن است:
1- آدابى كه پيش از غذا خوردن بايد رعايت نمود.
2- آدابى كه به هنگام غذا خوردن بايد رعايت نمود.
3- آدابى كه پس از غذا خوردن بايد رعايت نمود.
…
1) آغاز غذا با نام خدا
امیرالمومنین (عليه السلام ) فرمودند: به هنگام غذا خوردن خداى را ياد كنيد و از بيهوده گویى اجتناب نمایيد، زيرا كه طعام نعمت و رزقى از خداوند است و بر شماست كه در آن خداى را ياد كرده و شكر گویيد.(فروع كافى ، ج 6، ص 296)
2) نمك
امیرالمومنین(ع) فرمودند: در شروع به غذا خوردن ، نمك بخوريد، اگر مردم مى دانستند نمك چه خاصيتى دارد هر آينه به جاى داروهاى مجرب ديگر آن را انتخاب مى كردند.(طب الائمه ، ص 70)
امام باقر (ع) فرمودند: خداوند به حضرت موسى (عليه السلام ) وحى كرد كه قوم خود را امر كن غذا را با نمك آغاز و با آن پايان دهند، در غير اين صورت اگر دچار هر بيمارى شدند جز خود را ملامت نكنند.(طب الائمه)
3) شروع با سركه
محمد بن على گويد: مردى در خراسان خدمت امام رضا (عليه السلام ) بود. غذايى براى آن حضرت آوردند كه با آن سركه و نمك بود. آن حضرت آغاز غذا را با سركه شروع كردند، آن مرد گفت: قربانت گردم ، شما به ماها امر كرديد با نمك شروع كنيم ! آن حضرت فرمودند: اين مثل آن است ، بدرستى كه سركه ذهن را قوى و عقل را زياد مى كند.(طب و درمان ، ص 140)
4) شستن دست ها
امیرالمومنین (ع) فرمودند: شستن دست ها قبل از غذا، رزق را زياد مى كند، لباس ها را از آلودگى حفظ مى نمايد و چشم را تقويت مى كند.(خصال ، ص 612)
5) كم خوردن و سلامت
امیرالمومنین (ع) فرمودند:خوراكت را كم كن تا بيمارى تو كم گردد.(غررالحكم ، ج 1، ص 114)
پیامبر اکرم (صلى الله عليه و آله ) فرمودند: محبوبترين شما در پيشگاه خدا آنكس است كه كم خوراكتر و سبكتر باشد.(كنز العمال ، ج 15، ص 261)
پیامبر اکرم (ص) فرمودند: پرخورى موجب از بين رفتن و نابودى هوشيارى و زيركى است.(مستطرف ، ج 1، ص 180)
امیرالمومنین (ع) فرمودند: يا كميل! شكمت را از خوراك پر مكن ، براى آب هم جا بگذار و براى هوا هم قرار بده ، تا اشتها دارى دست از خوراك بردار، اگر اين كارها را انجام دادى خوراك بر تو گوارا گردد، همانا تندرستى با كم خوردن و كم نوشيدن است.(تحف العقول ، ص 66)
امیرالمومنین (ع) فرمودند: از هميشه سير بودن و بسيار خوردن بپرهيزيد كه اين كار بيمارى ها و رنج ها را بر مى انگيزاند.(غررالحكم ، ج 51، ص151)
حضرت عیسی(ع) فرمودند: طعام زیاد و شكم سیر، طراوت صورت را می برد.
رسول اكرم (ص) فرمودند: سیرخوردن طعام، موجب بیماری بَرَص و پیسی می شود.
امام علی (ع): هر کس خوراکش کم باشد، اندیشه اش صفا می یابد. (غرر الحکم، ح 8462 ،عیون الحکم و الواعظ ،ص456 ،ح 8236)
پیامبر خدا(ص): اگر کسی خوراک خود را کم کند، درونش از نور سرشار می گردد. (الفردوس،ج1، ص290 ،ح1138 عن أبی هریرة، کنز العمّال، ج15، ص 244،ح40772)
پیامبر خدا (ص): هر کس، از این خرسند می شود که خویش را از ابلیس برهاند، باید گوشت و چربی خود را با کم خوری، آب کند؛ چرا که با کم خوری، حضور فرشتگان و فراوان اندیشیدن در آنچه نزد خداوند است، را به دست می آورد. (الفردوس،ج3، ص536،ح5672عن ابن عبّاس)
پیامبر خدا (ص): با کمی خوراک و نوشیدنی، با نفس خویش جهاد کنید تا فرشتگان بر شما سایه بگسترند و شیطان از شما بگریزد. (تنبیه الخواطر،ج2،ص122)
پیامبر خدا (ص): هر کس شکمش پُر باشد، به ملکوت آسمان ها و زمین راه نمی یابد. (تنبیه الخواطر،ج1، ص100عن ابن عبّاس)
پیامبر خدا(ص): کاستن از خوراک، نزد خداوند، جایگاهی والا دارد. (تنبیه الخواطر،ج2، ص119)
امام صادق (ص): نزدیک ترین حالت بنده به خداوند، هنگامی است که شکم وی، سبک باشد. (الکافی، ج6، ص269،ح4)
مصباح الشریعة -درحدیثی که به امام صادق (ع)منسوب است- : کم خوری، در میان هر طایفه ای، ستوده است؛ زیرا منفعت باطن و ظاهر، در آن است. (بحار الأنوار،ج66، ص337،ح33)
امام صادق: برای مومنان چیزی زیان بارتر از پرخوری نیست.
امام علی: هنگامی که شکم از خوراکی های مباح پر شود، دل از دیدن خیر و صلاح کور می گردد.
خداوند فرمود: ثمره گرسنگی، حکمت و نگهداشتن قلب و قرب به من است.
پیامبر اکرم: اگر شکم هایتان را انباشته از حلال کنید، بعید نیست که آن را انباشته از حرام کنید.
6) ميانه روى در خوردن
امام صادق (عليه السلام ) فرمودند: هرگاه مردم در خوراك خود ميانه رو باشند، بدن هايشان پايدار و محكم است.(سفينة البحار، ج 2، ص 79)
امام علی(ع): بر شما باد میانه روی در خوردنی ها؛ چراکه این کار، از اسراف دورتر است و مایه سلامت بیشتر تن می گردد و در پرستش، بیشتر یاری می رساند. (غررالحکم، ح6153، عیون الحکم والمواعظ، ص341، ح5833)
7) اشتها به غذا
رسول اکرم (ص) فرمودند: بر حذر باش از آنكه ، بخورى آنچه را اشتها ندارى كه باعث حماقت و نادانى مى گردد.(لئالى الاخبار، ش 2)
پیامبر اکرم: وقتی اشتها پیدا کردی غذا بخور و درحالیکه هنوز اشتها داری دست از غذا بکش.
8) حرام خوردن
رسول اکرم (ص) فرمودند: هر كه لقمه اى از حرام بخورد، تا چهل شب نمازش مقبول نگردد و تا چهل روز دعايش مستجاب نشود و هر گوشتى كه از حرام برويد، آتش به آن سزاوارتر باشد.(بحارالنوار، ج 66، ص 314)
9) غذاى داغ
امیرالمومنین (ع) فرمودند: براى رسول اكرم (ص) غذا حاضر كردند (ايشان) فرمودند: وانهيدش تا سرد شود و قابل خوردن گردد، كه خداى عزوجل آتش به ما نمى خوراند، و بركت در غذاى خنك است.(فروع كافى ، ج 6، ص 322)
امام صادق (ع) فرمودند: دميدن در ظرف آب و غذا و در محل سجده مكروه است.(خصال ، ص 158)
10) در جمع خوردن
پيامبر اسلام (ص) فرمودند: محبوبترين خوراكى در پيشگاه خدا چيزى است كه دست ها بر آن زياد باشد. (خورنده ى آن بسيار باشد).(نهج الفصاحة ، ص 15)
امیرالمومنین (ع) فرمودند: چون سفره ى غذا گذارده شد و سائل و مستمندى از راه رسيد او را رد نكنيد.(محاسن برقى ، ص 423)
پیامبر اکرم: هرکه در حال غذا خوردن، کسی او را ببیند و او را شریک غذای خود قرار ندهد به دردی بی درمان دچار می گردد.
پیامبر اکرم: مومن به میل خانواده اش غذا می خورند و منافق، خانواده اش به میل او.
11) شام شب
امام رضا (ع) فرمودند: شب حتما غذا بخوريد، اگر چه مقدار كمى نان باشد، چون باعث قوت جسم مى شود.(طب الائمه ، ص 65)
پیامبر (ص): خوراک شام را فرو نگذارید، هر چند دانه ای خرمای خشک باشد که من از ترک شام برای امّتم از پیری زودرس هراس دارم، زیرا خوراک شام مایه نیرومندی پیر و جوان است.
امام علی (ع): شام پیامبران در آغاز شب است. شام را ترک نکنید که ترک آن سبب ویرانی بدن می شود.
امام باقر (ع): آغاز ویرانی بدن، ترک شام خوردن است.
12) شتاب در خوردن
امام صادق (ع) فرمودند: غذا خوردن را طولانى كنيد، زيرا لحظات آن از عمرتان محسوب نمى شود.(سفينة البحار، ج 1، ص 27)
13) راه رفتن و خوردن
امام صادق (ع) فرمودند: در هنگام راه رفتن چيزى نخوريد، مگر آنكه مجبور باشيد.(روضة المتقين ، ص 524)
14) سبزى با غذا
رسول اکرم (ص) فرمودند: سفره هاى خودتان را با سبزى ها بيارایيد، زيرا انواع شیاطین(ميكروب ها) را نابود مى سازد.(طب النبى . ص 3)
15) غذاى ريخته شده در سفره
امیرالمومنین (ع) فرمودند: امورى موجب رزق و روزى انسان مى شود: (كه از جمله ى آن امور) خوردن غذاهاى ريخته شده بر سر سفره است.(طب و درمان ، ص 49)
16) نوشيدن آب
امام رضا (ع) فرمودند: هر كس بخواهد كه معده اش ناراحت نشود، در بين غذا آب نياشامد تا وقتى كه خوردن غذا پايان پذيرد. هر كس در هنگام خوردن طعام آب بخورد، بدنش مرطوب و معده اش ضعيف گردد و رگ ها جوهر و قوت غذا را نمى گيرند.(مستدرك الوسائل)
امام صادق (ع) فرمودند: آب خوردن روى غذاى چرب ، درد را به هيجان آورد.(وسائل الشيعه ، ج 17، ص 190)
امام رضا (ع) فرمودند: نوشيدن آب سرد پس از غذاى داغ و شيرينى ، باعث از بين رفتن و فساد دندان ها مى گردد.(بحارالانوار، ج 4)
رسول اکرم (ص) فرمودند: دل هاى خويش را با زيادخوردن و زياد نوشيدن نمي رانيد، كه دل چون زراعت است ، وقتى آب آن زياد شد خواهد مرد. (نهج الفصاحة ، ح 2489)
امیرالمومنین (ع) فرمودند: بارها ناظر پيغمبر اكرم (ص) بودم ، آن حضرت هرگاه آب مى آشاميد، سه مرتبه در بين آشاميدن نفس مى كشيد و در هر مرتبه كه مى خواست شروع به آشاميدن كند به نام خدا شروع مى كردند و بعد از نفس كشيدن الحمدلله مى گفتند.(بحارالانوار، ج 1، ص 476)
رسول اکرم (ص) فرمودند: هر وقت تشنه شُديد آنچنان آب بياشاميد كه گويى آب را مى مكيد و هرگز آن را لاجرعه (يكمرتبه ) سر نكشيد، بلكه آن را بمكيد.(طب النبى ، ص 5)
رسول اکرم (ص) فرمودند: از كناره ى دستگيره ى ظرف و جاى شكستگى آن آب نياشاميد.(سفينة البحار، ج 1)
رسول اکرم (ص) فرمودند: فردى از شما ايستاده آب نياشامد.(طب النبى ، ص 4)
17) نان
پیامبر (ص): خدایا به نان ما برکت ده و میان ما و آن جدایی مینداز که اگر نان نبود نه می توانستیم روزه بگیریم، نه نماز بخوانیم و نه دیگر واجبات پروردگار خویش را بجا آوریم. (کافی 6/287)
امام صادق (ع): تن بر نان بنا شده است. (کافی 6/286)
امام صادق (ع): اصل معاش آدمی و زندگی او ، نان است و آب. (بحار 87/3)
18) برنج
پيامبر خدا (ص): برنج در ميان خوراكي ها ،به سان مهتر (رئيس ) در ميان قوم است.
پيامبر خدا (ص) : مهتر همه خوراكي هاي ساكنان اين سراي و آن سراي ،گوشت و سپس برنج است.
پيامبر خدا (ص) : برنج ، نيكو دارويي است: سرد است و سالم و بركنار از هر بيماري.
19) خلال كردن
رسول اکرم (ص) فرمودند: خلال كنيد، چون خلال كردن دهان را پاكيزه مى كند و براى لثه ها خوب است.(كافى ، ج 6، ص 376)
امام صادق (ع) فرمودند: از خلال كردن با چوب ريحان و چوب درخت انار بپرهيزيد، كه اين كار رگ جذام را در بدن تحريك مى كند.(خصال ، ص 63)
20) شستن دهان
امام حسين (عليه السلام ) فرمودند: اميرالمؤمنين (ع) به ما دستور مى دادند تا بعد از خلال كردن ابتدا سه بار دهان را شستشو دهيم و سپس آب بنوشيم.(النهاية ، ج 2، ص 99)
21) مسواك كردن
رسول اکرم (ص) فرمودند: مسواك ده فايده دارد:
دهان را پاكيزه مى كند، موجب رضايت خداوند است ، حسنات را تا هفتاد برابر افزون مى كند، سيره ى من است و استحباب دارد، زردى دندان را مى زدايد و دندان ها را سفيد مى كند، لثه را محكم مى كند، بلغم را مى برد، ضعف چشم را برطرف مى نمايد و اشتها را زياد مى كند.(خصال ، ص 481)
22) استراحت پس از غذا
امام صادق (ع) فرمودند: به پشت خوابيدن ، پس از خوردن غذا، بدن را فربه و غذا را هضم مى كند و ناراحتى را برطرف مى گرداند.(معمول امام رضا (ع) آن بود كه هرگاه غذا تناول مى كرد به پشت مى خوابيد و پاى راستش را بر روى پاى چپش قرار مى داد)(سفينة البحار، ج1، ص 27)
23) حمام كردن پس از غذا
امام رضا (ع) فرمودند: با شكم پر حمام نگيريد چون سبب توليد قولنج مى شود.(رسالة ذهبيه ، 29 – 26)
24) چهار توصيه مهم!
امیرالمومنین (ع) به فرزندشان امام حسن (عليه السلام) فرمودند: چهار كلمه به تو مى آموزم كه تو را از درمان بى نياز سازد:
تا گرسنه نباشى غذا مخور، و هنوز مايل به غذا باشى دست از آن بردار، غذا را به جا و نيكو بخور (خوب بجو)، هنگامى كه خواستى به بستر روى خود را به بيت الخلاء عرضه كن (به مستراح برو).(خصال ، ج 60)
25) گوشت
پیامبر اکرم(ص) به روایت امام صادق (ع): آقای خوراک دنیا و آخرت گوشت است و آقای نوشابه های دنیا و آخرت آب. (وسائل 17/27)
امام صادق (ع): گوشت باید هر سه روز یک بار خورده شود که در ماه می شود ده بار، نه بیش از این. (کافی – 5/511)
امام علي (ع) : دوست داشتني ترين عضو گوسفند براي پيامبر، سر دست بود.
امام صادق (ع) : چند چيز است كه قبل از پيري بدن را پير و فرسوده مي كند و شايد هم بكشد: خوردن گوشت خشكيده و حمام رفتن با شكم پر و نشستن بر جاي مرطوب و…
امام هادي (ع): گوشت خشكيده نمك سود ،بد چيزي است زيرا معده را شل مي شود هر بيماري اي را تحريك مي كند و براي هيچ چيزي سودمند نيست. بلكه زيان هم مي رساند.
امام رضا (ع): خوردن گوشت خام، در شكم كرم پديد مي آورد.
پيامبر خدا (ع) : هر كس چهل روز گوشت بخورد سنگ دل مي شود.
امام علي (ع): شكم هايتان را گورستان جانوران نكنيد.
امام صادق (ع): علي (ع) اعتياد به خوردن گوشت را بد مي شمرد و آنرا اعتيادي همچون اعتياد به شراب مي دانست.
26) میوه
امام صادق(ع): مرد باید از هر میوه عمومی برای خانواده خود بخرد.
به نقل از فُرات بن اَحنَف، از امام صادق(ع): هر ميوه اي آلودگي به همراه دارد. پس اگر خواستيد ميوه بخوريد، آن را با آب بشوييد.(الکافي، ج6،ص350،ح4)
پيامبر خدا(ص): هر کس ميوه بخورد و اين خوردن را با نام خدا آغاز کند، ميوه به او زياني نمي رساند.(مستدرک الوسائل،ج16،ص461،ح20547)
پندهای پرشکی مولا علی (ع)
الف) خون دادن بدن را سالم و عقل را محکم می کند.
ب) عطر به شارب( محاسن ) زدن از اخلاق پیامبر است و احترامی برای نویسندگان اعمال است.
ج) مسواک موجب خشنودی خداست سنت پیغمبر (ص) است و دهان را خوشبو می کند.
د) روغن زدن پوست را نرم و قوای دماغی را زیاد می کند مجاری عرق را باز می کند خشکی را برطرف می نماید و رنگ را روشن می کند.
ه) آب در دهان گرداندن و شستن بینی سنت است و دهان و بینی را پاک می کند.
و) ناخن گرفتن روزی را زیاد میکند.
ز) سیب معده را شستشو دهد و نظیف کند.
ح) کندر جویدن دندان ها را محکم و بلغم را رفع کند و بوی دهان را برطرف کند.
ط) به قلب ضعیف را تقویت می کند معده را پاکیزه و قوت قلب را زیاد می کند ترسو را پر دل و فرزند را زیبا نماید.
ی) طهارت گرفتن با آب سرد بواسیر را قطع می کند.
ک) شستن لباس غم و قصه را زایل کند ( چرک را از بین می برد ) و شرط نماز است.
ل) پس از غذا انگشتان خود را بلیسید که خداوند به شما برکت دهد.
م) از گوشت پرندگان که سنگدان و خارپشت پا و چینه دان ندارند اجتناب کنید.
ن) از خوردن گوشت درندگان نیشدار و پرندگان چنگال دار پرهیز کنید.
س) سپرز(دمبان گوسفند) نخورید که خون را فاسد می کند.
ع) خرما بخورید که شفای هر دردی است.
ف) اگر به درد چشم مبتلا شدید آیه الکرسی بخوانید و به خود تلقین کنید که خوب شدم انشاء الله بهبودی پیدا می کنید.
ص) هرگاه مسلمانی ضعیف شد گوشت و شیر بخورد که خدا در آنها قوت نهاده.
ق) بدون شام نخوابید که بدن ویران می شود.
ر) هر دردی از داخل بدن است بجز زخم و تب که ( از خارج ) به بدن می رسد.
ش) برطرف کردن موی زیر بغل بوی بد را رفع می کند و پاک کننده است و سنتی است که پیغمبر(ص) دستور داده است.
ت) همیشه خود را وارثی کنید (کثیف نباشید)خدا بنده کثیفی را که موجب آزار همنشین است دشمن دارد.
ض) با انگشت (یا زبان) عسل خوردن درمان هر دردی است خداوند فرموده:«از شکم زنبورها نوشابه ای رنگارنگ بیرون آید که در آن برای مردم شفا است» عسل خوردن و قرآن خواندن و کندر جویدن بلغم را آب کند.
ظ) کسی را که بر سر غذا نشسته شتابزده نکنید تا فارغ شود و همچنین کسی را که مشغول قضای حاجت است.
غ) کدو بخورید که قوای دماغی را زیاد میکند ، پیغمبر (ص) به کدو علاقه داشت.
ث) گلابی قلب را جلا می بخشد و دردهای داخلی را تسکین می دهد.
خ) ایستاده آب نخورید که باعث درد بی درمان است مگر اینکه خدا علاج کند.
ذ) سر کشیدن شیر ، خوردن شیر درمان هر دردی است بجز مرگ.
الف) هر دانه انار که در معده قرار گیرد تا چهل شب دل را زنده کند و جان را از امراض امان بخشد و وسوسه شیطان را براند.
ب) حجامت را از دست ندهید.
منابع:
کتاب نصایح باب چهارصد از صفحه 373 تا 404
