عملیات بیت المقدس
مراحل عملیات بیت المقدس
مرحله اول : در محور قرارگاه قدس(شمال کرخه کور) به دلیل هوشیاری دشمن و وجود استحکامات متعدد ، پیشروی نیروها به سختی امکان پذیر بود و در این میان تنها تیپ های ۴۳ بیت المقدس و ۴۱ ثارالله موفق شدند از مواضع دشمن عبور کرده و منطقه ای در جنوب رودخانه کرخه کور را به عنوان سرپل تصرف کنند . عدم پوشش جناحین این یگان ها باعث شده بود که فشار شدید دشمن بر آن ها وارد شود . در محور قرارگاه فتح ، یگان های خودی ضمن عبور از رودخانه به سرعت خود را به جاده اهواز – خرمشهر رسانده و به ایجاد استحکامات و جلوگیری از نقل و انتقالات و تحرکات دشمن در جاده مذکور پرداختند . در محور قرارگاه نصر ، به دلیل تاخیر در حرکت و وجود با تلاق در کنار جاده اهواز – خرمشهر و هم چنین تمرکز دشمن در شمال خرمشهر ، نیروهای این قرارگاه نتوانستند به اهداف مورد نظر دست یافته و با قرارگاه فتح الحاق کنند . الحاق کامل قرارگاه نصر با قرارگاه فتح و هم چنین تصرف اهداف مرحله اول قرارگاه قدس در دستور کار عملیات شب دوم قرار گرفت که با انجام آن تا حدودی اهداف مورد نظر محقق شد ، لیکن برخی رخنه ها هم چنان باقی بود تا این که سرانجام پس از ۵ روز ، جاده اهواز – خرمشهر از کیلومتر ۶۸ تا کیلومتر ۱۰۳ تثبیت و کلیه رخنه ها ترمیم شد .
مرحله دوم : در این مرحله آزاد سازی خرمشهر از دستور کار عملیات خارج و تصمیم گرفته شد که قرارگاه های فتح و نصر از جاده اهواز – خرمشهر به سمت مرز پیشروی کنند و قرارگاه قدس نیز ماموریت یافت تا به صورت محدود برای تصرف سرپل در جنوب کرخه کور اقدام نماید و سپس آن را گسترش دهد . عملیات در این مرحله در ساعت ۲۲ :۳۰ روز ۱۶/۲/۱۳۶۱ آغاز شد . نیروهای قرارگاه فتح در همان ساعات اولیه به جاده مرزی رسیدند . یگان های قرارگاه نصر نیز با اندکی تاخیر و تحمل فشارهای دشمن ، به مرز رسیده و با قرارگاه فتح الحاق کردند . دشمن با مشاهده جهت پیشروی نیروهای ایران به طرف مرز ، لشکر های ۵ و ۶ خود را به عقب کشاند . به نظر می رسید این عقب نشینی با دو هدف انجام شده باشد : یکی جلوگیری از محاصره و انهدام این لشکرها ، و دیگری تقویت هر چه بیشتر خطوط پدافندی بصره و خرمشهر . در پی این عقب نشینی که از ساعات اولیه روز ۱۸/۲/۱۳۶۱ آغاز شده بود ، نیروهای قرارگاه قدس ضمن تعقیب نیروهای دشمن ، تعدادی از آن ها را که از قافله عقب مانده بودند ، به اسارت خود درآوردند و در نتیجه جاده اهواز – خرمشهر(تا انتهای جنوب منطقه ای که توسط قرارگاه نصر به عنوان سرپل تصرف شده بود) و نیز مناطقی هم چون جفیر ، پادگان حمید و هویزه آزاد شدند .
مرحله سوم : در این مرحله ، قرارگاه نصر ماموریت یافت تا حرکت خود را به سمت خرمشهر آغاز نماید . نیروهای عمل کننده که متشکل از چهار تیپ مستقل سپاه پاسداران و دو تیپ ارتش بودند ، در آخرین ساعات روز ۱۹/۲/۱۳۶۱ عملیات خود را آغاز کردند؛ اما به دلیل هوشیاری دشمن و تمرکز نیرو در خطوط پدافندی اش ، نیروهای خودی در انجام ماموریت خود توفیق نیافتند . تکرار این عملیات در روز بعد نیز به شکست انجامید . به همین خاطر تصمیم گرفته شد تا برای انجام عملیات نهایی فرصت بیشتری به یگان ها داده شود . هم چنین مقرر شد دو تیپ المهدی(عج) و امام سجاد(ع) از قرارگاه فجر نیز در حرکت بعدی استفاده شود .
مرحله چهارم عملیات از ۱ تا ۴ خرداد ۱۳۶۱ : سرانجام در ساعت ۲۲ :۳۰ اول خرداد ۱۳۶۱ تلاش برای آزادی سازی خرمشهر با رمز«بسم الله القاسم الجبارین یا محمد بن عبدالله(ع)» آغاز شد در برابر تک سریع و غافلگیرانه ، نیروهای عراقی دچار وحشت و سرگردانی شدید شدند و نتوانستند واکنش مهمی از خود نشان دهند و ارتباط یگان های دشمن با یکدیگر قطع شد . فرار افسران و درجه داران و سربازان عراقی از منطقه خرمشهر گویای از هم پاشیدگی سازمان یگان های دشمن بود . در روز دوم خرداد نتیجه پیکار بسیار درخشان بود و قرارگاه کربلا به هدف خود که احاطه کامل خرمشهر بود ، رسید . تعداد اسرای عراقی در این روز از ۲۸۳۰ نفر تجاوز کرد و یگان هایی از دشمن که در منطقه بین نهر عرایض و شلمچه مستقر بودند ، به میزان زیاد منهدم شدند . به وجود حضور گسترده هواپیماهای عراقی در آسمان منطقه ، عقابان تیزپرواز نیروی هوایی ارتش در پشتیبانی از یکان های رزمنده ، در صحنه عملیات بیت المقدس حضوری فعال داشتند و با بمباران پل شناور عراقی ها بر روی شط العرب و مناطق تجمع آنان در آن سوی رودخانه ، نقش ارزنده ای در آزاد سازی خرمشهر ایفا کردند . در اواخر روز دوم خرداد ، قرارگاه کربلا پس از بررسی آخرین وضعیت ، تصمیم گرفت تا نیروها با ورود به شهر ، آنرا از لوث وجود نیروهای عراقی پاک گردانند . و در سه بامداد روز سوم خرداد واحدهایی از رزمندگان ایران به آن سوی رودخانه وارد شدند . از طرف دیگر جمعی از نیروهای عراقی با استفاده از تاریکی شب و قایق اقدام به فرار کردند که تعدادی از این قایق ها توسط تکاوران نیروی دریایی هدف قرار گرفت و سرنشینان آن ها غرق شدند . نیروهای عراقی از ساعت سه و پنجاه دقیقه بامداد تا نیم بعد از ظهر روز سوم خرداد از سمت شلمچه ۳ بار اقدام به پاتک کردند و تلاش نمودند تا از طریق جاده شلمچه – خرمشهر حلقه محاصره خرمشهر را بشکنند ، اما هر بار با پایداری و مقاومت دلاورانه رزمندگان ایرانی مواجه شدند و با دادن خساراتی عقب نشینی کردند . در ساعت ۱۱ صبح روز سوم خرداد در حالی که درگیری شدیدی بین قوای ایرانی و نیروهای عراقی در شمال نهر خین جریان داشت و دشمن در فکر شکستن حلقه محاصره خرمشهر بود ، رزمندگان ایرانی از جناح غرب و خیابان کشتار گاه وارد شهر شدند . ناحیه گمرک خرمشهر در کنار اروند اندکی مقاومت کرد که آن هم به سرعت در هم شکسته شد . در ساعت ۱۲ قوای ایران از سمت شمال و شرق وارد شهر شدند و نیروهای متجاوز بعثی که ۲۴ ساعت در محاصره کامل قرار داشتند ، راهی جز اسارت یا فرار و یا کشته شدن نداشتند . بدین جهت واحدهای عراقی گروه گروه به اسارت رزمندگان اسلام در آمدند . در ساعت ۲ بعد از ظهر ، خرمشهر به طور کامل آزاد شد و پرچم پر افتخار جمهوری اسلامی ایران برفراز«مسجد جامع» و پل تخریب شده خرمشهر به اهتزاز درآمد . بدین ترتیب این شهر مقاوم که پس از ۳۵ روز پایداری و مقاومت در ۴ آبان ۱۳۵۹ به اشغال دشمن درآمده بود ، پس از ۵۷۸ روز(۱۹ ماه) اسارت ، بار دیگر به آغوش گرم میهن اسلامی بازگشت و پیکره پاک آن از لوث وجود متجاوزان تطهیر گردید . رزمندگان اسلام در اولین اقدام خود پس از آزاد سازی شهر ، نماز شکر را در مسجد جامع خرمشهر اقامه کردند . خبر آزاد سازی خرمشهر به سرعت در همه جا طنین افکند و ملت ایران اسلامی را که مدت ها در آرزوی شنیدن چنین خبر مسرت بخشی بودند ، غرق در شادی و سرور کرد . مردم به خیابان ها ریختند و با پخش شیرینی به جشن و شادی پرداختند . در پایان آن روز امت شهید پرور ایران با حضور در مساجد ، نماز شکر به جای آورده و با فرا رسیدن شب به یمن پیروزی حق بر باطل بر پشت بام ها ندای الله اکبر سردادند .
منبع : دانشنامه رشد