اقـامه نـمـاز تنها به انجام واجبات فقهی كه موجب اسقاط تكلیف میشود، تحقق نمییابد؛ بلكه زمانی نـمـاز اقـامه میشود كه هدف از تشریع آنكه نهی از فحشا و منكر و یاد خدا است، به دست آید.
شاید بارها از خود پرسیده باشیم كه به راستی آیا نـمـاز عباراتی است كه تعبدی باید تلفظ كرد و خواند؟ یا اینكه خدای سبحان چه انتظاری در نـمـاز از ما دارد؟ چگونه باید نـمـاز را بر پا داشت، طرح قرآن در بر پا داشتن نـمـاز چیست؟ آیا تفاوتی بین اقـامه نـمـاز با خواندن نـمـاز هست؟ مركز تخصصی نـمـاز به این سوالات این گونه جواب میدهد..
هدف از تشریع نـمـاز نهی از منكر و یاد خداست
تفاوت اقـامه نـمـاز با خواندن آن
برنامه منسجم متون دینی، همانا توصیه به «اقـامه نـمـاز» و برپا داشتن آن است؛ نه خواندن آن یا نـمـازگزار بودن: (اَقِمِ الصَّلوةَ لِدُلوكِ الشَّمس)1 ؛(اَقیموا الصَّلوة)2 ؛ (اَقِمنَ الصَّلوة)3.
سرّ این فرقگذاری آن است كه اگر در تعبیرهای قرآنی عنوان «خواندن» به كارمیرفت، با حكیمانه بودن قرآن هماهنگ نبود، زیرا ستون خواندنی نیست بلكه برافراشتی است، نه آنكه خواند.
اساس سفارش قرآن كریم درباره نـمـاز به «اقامه» است؛ نه صرف خواندن آن. دلیل این اهتمام آن است كه نـمـاز خواندن حتی نـمـازگزار بودن غیر از اقـامه نـمـاز است، چرا كه اولی با یك بار نـمـاز خواندن و دومی با استمرار آن ـ هر چند كه حدود آن مراعات نشود ـ محقق میشود؛ اما اقـامه نـمـاز و بر پا داشتن آن بسیار دشوار است. با اینكه فضایل، آثار و بركات اصلی نـمـاز برای اقـامه این عبادت بینظیر است: (هُدًی لِلمُتَّقین … ویُقیمونَ الصَّلوة)4 ؛ (اِنَّ الَّذینَ ءامَنوا وعَمِلوا الصّلِحتِ واَقاموا الصَّلوةَ… لَهُم اَجرُهُم عِندَ رَبِّهِم ولاخَوفٌ عَلَیهِم ولاهُم یَحزَنون)5 ؛ (والَّذینَ یُمَسِّكونَ بِالكِتبِ واَقاموا الصَّلوةَ اِنّا لانُضیعُ اَجرَ المُصلِحین)6 ؛ (فَاِن تَابوا واَقاموا الصَّلوةَ… فَخَلّوا سَبیلَهُم)7 ؛ (فَاِن تَابوا واَقاموا الصَّلوةَ… فَاِخونُكُم فِی الدّین)8.
قرآن در كنار تمجید و ستایش از برخی نـمـازگزاران، (اِنَّ الاِنسنَ خُلِقَ هَلوعا … اِلاَّ المُصَلّین)9 بعضی دیگر را مذمّت كرده است، (فَوَیلٌ لِلمُصَلّین، اَلَّذینَ هُم عَن صَلاتِهِم ساهون)10 و از خواندن نـمـاز و نزدیك شدن به آن در برخی شرایط و حالات نهی كرده است: (لاتَقرَبوا الصَّلوةَ واَنتُم سُكری… )11؛ اما اقـامه كنندگان را مذمت نكرده و از نـمـاز هرگز باز نداشته است و این بدان جهت است كه اقـامه نـمـاز با میگساری، بیتوجه بودن به نـمـاز، به قعر جهنم سقوط كردن و… جمع نمیشود: (اَقِمِ الصَّلوةَ اِنَّ الصَّلوةَ تَنهی عَنِ الفَحشاءِ والمُنكَر)12. اقـامه نـمـاز تنها به انجام واجبات فقهی كه موجب اسقاط تكلیف میشود، تحقق نمییابد؛ بلكه به آداب و شرایط دیگری وابسته است.
به قول مرحوم طبرسی: «اقـامه بازار به تعطیل نكردن خرید و فروش آن است» [نه باز بودن فروشگاهها به تنهایی]13، بنابراین اقـامه بازار به این است كه در آن خرید و فروش یا همان مقصود اصلی از تشكیل بازار، رواج داشته باشد، در نتیجه اگر اهل بازار به گونهای عمل كنند كه داد و ستد در آن رواج نداشته باشد، نمیتوان گفت كه آنها، بازار را اقـامه كردند، هر چند فروشگاهها به صورت شبانهروزی باز باشند.
بدین ترتیب، زمانی نـمـاز اقـامه میشود كه هدف از تشریع آنكه نهی از فحشا و منكر و یاد خدا است، به دست آید. برای نیل به این هدف والا به آداب و شرایطی بیش از آنچه در كتاب های رساله توضیح المسائل آمده، نیازمندیم .
در قرآن مجید به عواملی كه باعث تحقق اقـامه نـمـاز است، اشاره شده كه در یادداشتهای بعدی به آن خواهیم پرداخت.
نـمـازتان برپا باد.
پینوشتها:
1. سوره اسراء، آیه 78.
2. سوره بقره، آیه 43.
3. سوره احزاب، آیه 33. ادب فنای مقربان جلد 6 صفحه 39
4. سوره بقره، آیات 2 ـ 3.
5. سوره بقره، آیه 277.
6. سوره اعراف، آیه 170.
7. سوره توبه، آیه 5.
8. سوره توبه، آیه 11.
9. سوره معارج، آیات 22 ـ 19.
10. سوره ماعون، آیات 5 ـ 4.
11. سوره نساء، آیه 43. ادب فنای مقربان جلد 6 صفحه 40
12. سوره عنكبوت، آیه 45. جمله (اِنَّ الصَّلوةَ تَنهی… ) در حقیقت تعلیل برای (اَقِمِ الصَّلوة) است. این تعلیل نشان میدهد كه غفلت و اقـامه نـمـاز با یكدیگر جمع نمیشوند؛ یعنی نـمـاز اگر اقـامه شود، ناهی از فحشا و منكر است، چنانكه از ناهی فحشا و منكر بودن آن میتوان فهمید كه اقـامه شده است، در حالی كه این تلازم بین نـمـاز خواندن و نهی از فحشا و منكر نیست؛ یعنی ممكن است كسی نـمـاز بخواند و همزمان با آن مرتكب فحشا و منكر نیز بشود.
13. أقام القوم سُوقَهم: إذا لم یعطلوها من البیع و الشراء (مجمع البیان، ج1 ـ 2، ص121، ذیل آیه 3 بقره).
