بیهوده گویی؛ تعریف، اقسام، انگیزه ها و راه درمان آن (نمونه طرح بحث)

بيهوده گويى یعنی:
مقصود از بیهوده گویی، به زبان آوردن سخنی است که فایده مجاز و مشروع دنیوی یا اخروی، مادی یا معنوی، عقلایی یا شرعی نداشته باشد و به طور کلی سخن گفتن از آنچه برای گوینده و همچنین شنونده بهره ای ندارد، بیهوده گویی است که از آن به شهوت کلام نیز تعبیر شده است.¹ سخنان بیهوده حاصلی جز تلف کردن وقت خود و دیگران در بر ندارد و باعث میشود .

* اقسام بیهوده گویی:
– سخن گفتن درباره موضوعی بى فايده؛
– سخن گفتن اضافى و بیش از ضرورت،
– سخن نابجا؛

* توضيح يا تكرار سخنی كه جهت درك بهتر ارائه مى شود، سخنی اضافی به شمار نمی آید و بایسته است.

* موارد نابجايى سخن:
– نبود تناسب سخن با میزان فهم مخاطب؛ مانند اقامه برهان هاى پیچیده و دشوار براى عوام.
– نبود تناسب زمانى و مكانى مخاطب؛ مانند سخن گفتن با فردی كه از فرط خستگى، نمی تواند به سخن گوینده گوش بسپارد.

ریشه­های بیهوده­گویی

1- کنجکاوی بی جا: اشتیاق و حرص داشتن به چیزهایی که فقط سرگرم کننده است ولی فایده ندارند، باعث بیهوده­گویی است مانند: بیماری که در مطب دکتر به جای پرسش از راه بهبودی، از وسایل پزشکی او سوال کند.

2- علاقه ی فراوان و صمیمیت: شدت علاقه به دیگری موجب پیدایش میل فراوان به سخن گفتن با او می­شود که این می­تواند انسان را به بیهوده­گویی و پرگویی وادارد.

3- وقت گذرانی: گاه انسان گمان می­کند که وقت زیادی دارد و با سخن ­گفتن می­تواند آن را پر کند بنابراین به سخن ­گفتن درباره هر چیزی می­پردازد تا وقتش بگذرد.

4- حب جاه(جلب توجه): سخن گفتن گاهی برای جای ­گرفتن در دل دیگران است که در این حال، فرد با حرف زدن می کوشد توجه دیگران را به خود جلب کند، تا مردم به ارتباط با او تمایل نشان دهند.

* پيامدهاى منفی بيهوده گويى:

1 –  تباه شدن عمر؛
2- حقارت در اجتماع؛
3- درخواست پوزش؛
4- زمینه سازی برای گناهان زبان؛
5- دوری از رحمت الهی؛
6- از دست دادن امور مفید؛
7- نابودی خرد؛
8- گمراهی؛
9- سخت دلی؛
10- خستگی شنونده؛

* با سخن بیهوده، فرصت توشه اندوزی برای آخرت از دست می رود. اگر فرد سکوت کند و در این سکوت به یاد خدا باشد، گنجینه ای بزرگ می اندوزد. همچنین فرد با سکوتش، انرژى خود را نگه داشته است.

* مخاطب با شنيدن سخن بیهوده از گوينده، ارج و منزلت پيش از شنيدن را براى او باور نخواهد داشت.

* در روایتی آمده است: « مؤمن سخنی نمی گوید يا كارى نمى كند كه پس از آن پوزش بخواهد.»

* از آنجا که سخن مفید کم است، فرد پرگو به سخن نادرست روی می آورد و به گناهانی چون غیبت و دروغ دچار می شود. گویا این فرد سخنش را جزو عملش به شمار نمی آورد.

* پیامبر اسلام فرمود:
«بر در پنجم دوزخ نوشته شده بود که درباره آن چه به كارت نيايد، بسيار سخن مگو كه از رحمت خدا ساقط مى شوى.»
(محدث نورى: مستدرك الوسائل، ج 13، ص 126، ح 14972)

* فرد بیهوده گو، منفعت هاى بسيارى را از دست مى دهد.

* از آنجایی که عقل، انسان را به پيشرفت و كمال فرا مى خواند، سرگرمی به سخن بى فايده، حركتى در جهت خلاف فرمان عقل بوده و موجب نابودى آن مى شود.

* با از دست دادن خرد، انديشه به خطا رفته و فرد راه كمال و سعادت را گم خواهد كرد.

* پرگويى در آن چه به كار نمى آيد، به كاهش ذکر خدا و سپس سختی دل می انجامد.

* بيهوده گويى، موجب خستگى شنونده و در نتیجه بى ميلى او به هم سخن شدن با فرد را در پى دارد.

* امام صادق فرمود:
«من رأى موضع كلامه من عمله، قل كلامه إلا فيما يعنيه»
“هر كس جايگاه سخنش را در ميان رفتارش بشناسد، گفتارش جز در امور مفيد كم مى شود.”
(كلينى: كافى، ج 2، ص 116، ح 19)

درمان بیهوده گویی

از دو راه علمی و عملی ممکن است:

راه علمی: دقت در پیامدهای سخن بی­فایده و یادآوری مستمر آنها، سبب ترک این عادت ناشایست می شود، آن گاه که انسان به اهمیت نقش سخن در زندگی آگاه شود، دیگر به گفتار بی فایده روی نخواهد آورد.

امام صادق(ع) به نقل از رسول خدا(ص) می­فرماید:

«هر کس جایگاه سخنش را در میان رفتارش بشناسد، گفتارش جز در امور مفید کم می شود»¹⁶

راه عملی: سرگرم شدن به کارهای مفید و سودمند کوششی مناسب برای ترک عادت بیهوده­گویی است؛ زیرا پرداختن به بیهوده گویی انسان را از کارهای سودمند بازداشته است، پس برای ترک آن باید به ضدش عمل کرد.

پرداختن به ذکر، دعا، مسایل علمی و ارشاد و تربیت و تلاش برای کسب روزی حلال از جمله اموری است که انسان را از بیهوده گویی دور می سازد.

امیر مؤمنان علی(ع) می فرماید: «کسی آنچه را که به کارش آید کنار گذارد، در آنچه به کارش نیاید، قرار می گیرد.»¹⁷

 
مطلب ارسال شده توسط برادر محمد رفعتی (با ویرایش)