آسیب شناسى ارتباطات اینترنتى

چکیده:
اینترنت و فضاى مجازى،  به لحاظ کارکردشناسى،  فضایى چند بعدى است که مى تواند همزمـان اثرات مختلفى را در حوزه روانى،  تربیتى،  اخلاقى و در یک جمله در جنبه هاى مختلف زندگى افراد بر جاى بگذارد.
به همین لحاظ،  شناخت ویژگى هاى موثر این پدیده تکنولوژیک سبب گسترش برنامه ریزى جهت کاستن از اثرات نامطلوب و افزایش بهره بردارى از ویژگى هاى مثبت آن مى گردد. نوجوانان و جوانان به دلیل موقعیت سنّى،  اولا: تمـایل بیشترى به تکنولوژى هاى مدرن نشان مى دهند؛ ثانیا: از پدیده هاى اطراف خود،  به خصوص پدیده هاى مدرن زودتر و بیشتر متأثّر مى شوند؛ و ثالثاً : رفتارهاى خود را متناسب بـا موقعیت هایى که در آن قرار مى گیرند،  تغییر مى دهند.
اینترنت یا فضاى مجازى،  متشّکل از حدود ۸ میلیارد سـایت است،  که از جمعیت کنونى جهان بیشتر مى بـاشند. بنابراین،  در این فضاى گسترده و بى نهایت،  انواع مختلفى از اطلاعات در اشکال مختلف متن،  صوت،  تصاویر ویدئویى،  عکس و … موجوداند،  که از تنّوع بى نظیرى برخوردار مى بـاشند. این تنوع،  از حوزه هاى علمى تا مذهب و سرگرمى و از آنجا تا ترویج خشونت و ترور و پورنوگرافى و آزار کودکان گسترانیده شده و به همین دلیل،  سوالى که مطرح مى شود،  این است که آیا فضاى مجازى براى جوانان به خودى خود فضایى خطرناک و خطرسـاز است،  یا مفید و موقعیّت سـاز.
بر این اسـاس،  فرضیه اى طراحى مى شود که معتقد است: فضاى اینترنت متاثّر از نحوه استفاده از آن است،  که اثرات خود را آشکار مى سـازد و در مورد جوانان و نوجوانان،  نحوه هدایت،  کنترل و نظارت بر آنان مى بـاشد،  که سبب سـاز تاثیر مثبت یا منفى آن مى گردد.

مقدمه:
شبکه جهانى اینترنت،  یکى از مهم ترین نوآورى هایى است که بعضى از نظریه پردازان براى تأکید بر اهمیت آن،  تأثیرات این بزرگراه عظیم اطلاعاتى را مشابه بـا تأثیرات اختراع چاپ بر زندگى انسـان ها ذکر کرده اند (محسنى،  ۱۳۸۰: ۲۰). اینترنت،  منتقل کننده میلیون ها پیام است؛ پیام هایى که بر ارزش ها،  نگرش ها و هویت فرهنگى کاربران آن در سطح خرد و بر نظام فرهنگى و سیاسى در سطح کلان تأثیر مى گذارد. این شبکه،  از جنبه هاى گوناگون علمى،  فرهنگى،  اقتصادى و سیاسى قابل بررسى است. از بعد فرهنگى،  این شبکه بـا تأکید بر مطالعه ارزش هاى سیاسى به عنوان بخشى از فرهنگ سیاسى و به ویژه بـا شیوه هاى علمى،  اولین گام درجهت برنامه ریزى صحیح براى مدیریت تغییرات فرهنگى و سیاسى و جلوگیرى از تغییرات ناموزون در نظام اجتمـاعى است. به نظر جانسون،  فناورى یکى از عوامل تغییر اجتمـاعى است،  که از طریقِ ارتبـاط بـا اجزاى مختلف در درون نظام اجتمـاعى جوامع مختلف،  به ویژه از طریق خرده نظام فرهنگى،  موجب تغییراتى در نظام شخصیتى افراد در سطح فردى و نظام سیاسى در سطح کلان مى شود . ظهور شبکه جهانى اینترنت به عنوان یکى از برجسته ترین فناورى هاى ارتبـاطاتى و اطلاعاتى،  نمـایانگر پیشرفت فناورانه انسـان امروزى است،  که نقش آن در ایجاد و تغییرات اجتمـاعى و به ویژه تغییرات ارزشى،  غیرقابل چشم پوشى است. در راستاى همین تغییرات است که به وجود آمدن واقعیت هاى نمـادین در فضاى سـایبر اینترنتى،  زمینه لازم را براى شکل گیرى جوامع جدید سـایبرى فراهم سـاخته است.
فضاى آزاد اینترنتى،  محّل حضور میلیون ها کنشگر اینترنتى است که مى توانند بـا تفسیرهاى نمـادین در اینترنت: ۱٫ به کنش فردى و جمعى متقابل بپردازند؛ ۲٫ در اجتمـاعات مجازى حضور سـایبرى داشته بـاشند؛ ۳٫ گروه مجازى تشکیل بدهند؛ ۴٫ بـا افراد دیگرى که از اینترنت استفاده مى کنند،  به بحث آزاد در مورد موضوعات گوناگون بپردازند و در نهایت،  از اطلاعات و اخبـار موجود در سـایت هاى اینترنتى به صورت گزینشى و بدون داشتن محدودیت هاى رسـانه هاى دیگر -که بر خلاف اینترنت- عمدتاً یک سویه اند،  استفاده کنند (جلالى،  ۱۳۷۹: ۹۶).
اینترنت،  بـا وجود گستردگى و پیچیدگى اش،  رسـانه اى بسیار شخصى و خصوصى است. اینترنت از طریق پست الکترونیکى،  ارتبـاط بین فردى از راه گروه هاى بحث و مـانند آن (که ممکن است کاملاً آزاد،  یا محدود به اعضا بـاشد) گفت وگو و تبـادل نظر را تسهیل مى کند،  و نیز دسترسى یک به چند به اطلاعات را – عمدتاً از طریق وب- ممکن مى سـازد. امـا حتى هنگامى که اینترنت به صورت مدل یک به چند عمل مى کند،  داراى قابلیتى است،  که اسـاساً آن را از دیگر رسـانه هاى گروهى متمـایز مى کند. این که همواره داراى پتانسیل تعاملى است،  همین قابلیت تعاملى است که زمینه هاى تغییرات اجتمـاعى و اقتصادیِ متعاقب را برای آن فراهم می کند (دارنلی،  ۱۳۸۴: ۴۷)

رایج ترین موارد استفاده از اینترنت
۱- استفاده از اطلاعاتِ گوناگون موجود در شبکه ها؛ ( به منظور انجام فعالیت هاى علمى و پژوهشى و دسترسى به کتاب ها و منابع کتابخانه اى )
۲- انجام امور ادارى و تجارى؛
۳- برقرارى ارتبـاط بـا سـایرین به شیوه هاى گفتارى،  نوشتارى و تصویرى؛ ( چت ،  ایمیل و مکالمه تلفنى )
۴- بهره مندى از برنامه هاى رادیویى و تلویزیونى؛
۵- آموزش از راه دور؛ ( آموزش در خانه )
۶- امروزه اینترنت در عرصه هاى مختلف علمى،  آموزشى،  زندگى اقتصادى؛ مثل شغل و امور بـازرگانى و نیز زندگى اجتمـاعى و فرهنگ جامعه نقش بـارزى ایفا مى کند.

اینترنت و جوانان و نوجوانان
اینترنت،  وسیله اى است که همـانند همه ابزارهاى دیگر،  جنبه هاى مثبت و منفى دارد و قضاوت مـا دربـاره آن،  به نوع استفاده کاربران بستگى دارد. این پدیده،  على رغم این که فرصت هاى مناسبى؛ از قبیلِ دست یابى به اطلاعات فراوان مورد نیاز،  توسعه و تولید دانش براى مـا فراهم مى آورد،  تهدیدهایى را نیز متوجه مـا مى کند و از آنجا که بیشترین کاربران آن را نوجوانان و جوانان تشکیل مى دهند،  استفاده نادرست از آن مى تواند نیروى پویا،  کارآمد و در نهایت،  نظام اداره کشور را تهدید کند. بنابراین،  لازم است هر چند مختصر و فهرست گونه،  برخى از تهدیدها را مورد توجه قرار دهیم و دیگران را به بررسى هاى جدى تر و تحقیقات ارزنده تر در ابعاد مختلف و در آینده اى نه چندان دور فراخوانیم.
استفاده نادرست از اینترنت دو وجه متمـایز دارد:”  یکى این که کاربران در هدفمندى و میزان استفاده از آن تابع ضابطه و قاعده اى نبـاشند که در این صورت جوانان و نوجوانان عادت مى کنند،  اوقات فراغت خود را به بیهودگى و بدون برنامه ریزى بگذرانند و این تصّور در ذهن آنها شکل مى گیرد که نهایت زندگى،  چیزى جز بـازى و سرگرمى و کام جویى نیست و وجه دوم،  نوع بهره بردارى از آن و مراجعه به سـایت هایى است که موارد ناهنجار و غیر اخلاقى را ترویج مى کنند،  که از این طریق،  هم هوّیت ملى فرد را مورد هجوم قرار مى دهند و هم به تخریب شخصیت اجتمـاعى و حوزه روانى او مى پردازند.”  (آثار رفتارى اینترنت بر جوانان،  ۱۳۸۸/۰۹/۲۲)
همـانطور که در بـالا گفته شد،  اینترنت استفاده هاى گوناگون و فراوانى دارد،  لذا این که جوانان و نوجوانان هنگام اتصال به اینترنت و ورود به صفحات اینترنتى به دنبـال چه محتوایى مى گردند،  کاملا بـا محتواى سرچ شده توسط بزرگسـالان متفاوت است.
بدون شک،  میلیون ها جوان در حال حاضر از اینترنت استفاده مى کنند و هر سـال میلیون ها نفرِ دیگر به جمع آنان اضافه مى شود. در شبکه جهانى،  سـایت هاى بسیارى که هدف آنها جذب و جلب توجه کودکان و نوجوانان به مسـائل آموزشى و سرگرمى است،  به فعالیت مشغول هستند.
بر خلاف چنین رشد عظیمِ اجتمـاعى،  تحقیقات بسیار کمى در مورد چگونگى استفاده نوجوانان از سـایت هاى اینترنت انجام شده است. نتیجه پژوهش هاى جاکوب نلسون بـا عنوان ” مطالعات استفاده کنندگان ۱۳ تا ۱۷ سـاله از اینترنت” ،  که در سـایت /twww.useit.com//:http قرار دارد،  نشان مى دهد،  که دلیل عمده استفاده نوجوانان از اینترنت در موارد ذیل خلاصه مى شود:
– انجام تکالیف و پروژه هاى درسى که از طرف معلم به آنها محول شده است؛
– گذراندن اوقات فراغت بـا مسـائل گوناگونى که مورد علاقه آنهاست؛
– سرگرمى و وقت گذرانى؛ شامل گوش کردن،  دانلود موزیک ،  بـازى هاى کامپیوترى و خواندن اخبـار هنرى و ورزشى؛
– تحقیق در مورد بهداشت و سلامت فردى،  که ازدر میان گذاشتن آن بـا دیگران خجالت مى کشند؛
– یافتن قیمت اجناس و اقلامى که در آینده تصمیم و یا آرزوى خریدِ آن را دارند. (شبکه اطلاعات فن آورى ایران،  ۱۳۸۹/۰۸/۰۵)
بررسى نتایجى که در تحقیق جاکوب نلسون دیده مى شود،  نشان مى دهد که نوجوانان اکثر وقت خود در وبگردى را متّوجه حضورى سرگرم کننده مى کنند و به همین جهت به جز در مورد اول که درصد کمى از وقت جوانان و نوجوانان به هنگام حضور در اینترنت را تشکیل مى دهد،  در بـاقى موارد،  به دنبـال موارد سرگرم کننده و اکثراً جذاب و رنگارنگ موجود در اینترنت هستند.
بنابراین،  مى توان مضرات حضور فعال جوانان در اینترنت را به چند بخش تقسیم و سپس به تفصیل در خصوص آنان سخن گفت. از مهم ترین مسـائلى که براى جوانان و نوجوانان تهدید محسوب مى شود،  مى توان به اعتیاد به اینترنت،  ورود به سـایت هاى هرزه نگارى و پورنوگرافى،  آشنایى بـا محتواهایى که مقتضاى سنِّ جوانى و نوجوانى نیست،  حضور در سـایت هاى مشّوق و مروّج مواد مخدر و روانگردان و دعوت به آنها،  دعوت شدن به اتخاذ تصمیمـات و رفتارهاى مخالف بـا عرف و متضاد بـا ارزش هاى جامعه،  شبیهِ دعوت به خودکشىِ دسته جمعى و … اشاره کرد.
اعتیاد به اینترنت
اختلال اعتیادِ اینترنتى،  نوع اختلال روان شناختى اجتمـاعى است که از مشّخصه هاى آن کناره گیرى اختلالات عاطفى و از هم گیسختگى روابط اجتمـاعى است. به هر حال،  پدیده اعتیاد اینترنتى هم زمـان بـا افزایش دسترسى روزانه مردم به منابع آن لاین شایع تر مى شود. اعتیاد اینترنتى،  انسـان ها را به افرادى رها شده تبدیل کرده و بر روابط اجتمـاعى آنها تاثیر مى گذارد.
افرادى؛ همچون ” یونگ”  و سـایر روان شناسـان معتقدند که زیاده روى در استفاده از اینترنت مى تواند براى سلامت فکرى و فیزیکى شخص خطرناک بـاشد. اعتیاد به اینترنت،  کارکرد انطبـاقى شخص را مختل مى کند و اگر شخصى به اینترنت معتاد شود،  کارکردهاى وى غیر انطبـاقى مى شوند. متخصّصان در زمینه آسیب شناسى،  محدودترین تعریف را براى طبقه بندى استفاده از اینترنت ارائه مى دهند،  به طورى که چنانچه فرد در هفته ۲ تا ۳ سـاعت از اینترنت استفاده کند،  یک کاربر معمولى و چنانچه میزان استفاده او از اینترنت به ۵۸ سـاعت و یا بیشتر برسد،  کاربرى است که بـاید مورد بررسى هاى آسیب شناسى قرار گیرد. علایم اختلال اعتیاد اینترنتى عبـارتند از: مشکلات میان فردى و یا مشکلات به هنگام کار یا مطالعه،  نادیده گرفتن مسئولیت هاى مربوط به دوستان خانواده کار و یا مسئولیت هاى فردى،  کناره گیرى پس از دست شستن از اینترنت،  کج خلقى به هنگام تلاش براى دست کشیدن از اینترنت،  آن لاین مـاندن بیش از زمـان برنامه ریزى شده،  دروغ گفتن یا مخفى نگه داشتن زمـان واقعى کار بـا اینترنت،  کاهش فعالیت فیزیکى،  بى توجهى به سلامت شخصى و بى خوابى یا کم خوابى و…
از طرفى دیگر افراد در صورت استفاده از اینترنت،  نه تنها رفتارهایى متفاوت بـا الگوهاى رایج در جامعه از خود نشان مى دهند،  بلکه نوع تفکرشان نیز بـا اکثریت افراد جامعه متفاوت مى شود. این گونه افراد فکر مى کنند که اینترنت تنها جایى است که آنها در آن احسـاس خوبى نسبت به خود و جهان اطراف دارند. افرادى که دچار اعتیاد به گپ زدن و گفت و گوى اینترنتى مى شوند،  معمولا بیش از حدّ درگیرِ روابط اینترنتى اند و احتمـال این که به مسـائل غیر اخلاقى نیز آلوده شوند بـالاست. دوستى اینترنتى خیلى سریع،  اهمیّت و جایگاهِ روابط خانوادگى و دوستان قدیمى را مى گیرد،  که این اعتیاد در اکثر موارد منجر به شکست ازدواج ها و بى ثبـاتى در روابط خانوادگى مى شود. از زمره عوامل موجد و یا مـانع اعتیاد اینترنتى در میان نوجوانان و جوانان،  نظارت و کنترلى است که والدین بر استفاده فرزندان از اینترنت اعمـال مى کنند. مسئله اى که بـارز است این است که معمولا خانواده ها نگاهى متعادل و منطقى پیرامون استفاده فرزندانشان از اینترنت نداشته و سیاست کاملا یک سویه نسبت به این موضوع در پیش مى گیرند،  به طورى که براسـاس نتایج یونگ در سـال ۱۳۷۷ معمولا والدین دربرخورد بـا استفاده فرزندانشان از اینترنت مـایلند در یکى از دو دسته ” سهل انگارى مهربـانانه”  و ” تبعید قاطع یا مطلق”  قرار بگیرند.
مردان عمومـا از اینترنت به عنوان ابزارى براى جست و جوى قدرت و پایگاه ارتبـاط استفاده کرده و موارد کاربرد اینترنت در میان آنها نیز شامل کسب اطلاعات بـازى هاى تعاملى پرخاشگرانه اتاق هاى سکسى چت و هرزه نگارى بوده است امـا استفاده زنان از اینترنت از اتاق هاى چت بیشتر به خاطر تشکیل دوستى هاى حمـایت گرانه دوستیابى و اجتمـاعى شدن بوده است. ۹۰ درصد از معتادان اینترنت به سـایت هاى ارتبـاطى دو طرفه اعتیاد داشتند.
یونگ در مطالعه اى که روى معتادان به اینترنت انجام داد،  به این نتیجه رسید که افراد بـا موقعیت اقتصادى و اجتمـاعى بـالاتر و نیز افراد داراى تحصیلات بـالاتر بیشتر در معرض این اختلال قرار دارند. هم چنین،  افرادى که وقت بیشترى دارند؛ مـانند افرادى که در خانه هستند و دانشجویان در خوابگاه ها بـا احتمـال بیشترى در معرض اینترنت مى بـاشند. از میان این افراد عمده ترین مواد مصرفى اینترنت عبـارت بودند از: اتاق هاى چت،  هرزه نگارى،  خرید آن لاین و نامه الکترونیکى.
طى تحقیقاتى که در خصوص دلایل گرایش و استفاده اعتیاد آور افراد از اینترنت صورت گرفته،  به این نتایج رسیدند که،  افرادى که وقت زیادى را صرف استفاده از کامپیوتر مى کنند،  کسـانى هستند که در زندگى بـا مشکلاتى مواجه اند. در واقع،  این افراد چون رغبتى به برخورد بـا مشکلات زندگى شان ندارند و مـایل نیستند حتى بـا آنها رو به رو شوند،  لذا به فعالیت اعتیاد آور در اینترنت مى پردازند و یا مرتبـا براى نوشیدن آب به بیرون از اتاق مى روند.( زکایى و خطیبى فاخره، ۱۳۸۵: ۵۳)
اعتیاد به اینترنت،  ضمن آن که معضلات کلّى که نوجوانان و جوانان را در هنگام دسترسى به اینترنت بـا آن روبرو مى شوند را تشدید مى کند،  خود عاملِ مسـائل و مصائب زیادى براى آنان مى شود. افزایش حضور در فضاى مجازى،  تصوّر زندگى مجازى را جایگزین تصور زندگى واقعى مى کند و در عین حال،  به خصوص نوجوانان به علت تاثیرپذیرى بیشتر به علت موقعیت سنى خویش درک خویش را از زندگى بر اسـاس فضاى مجازى تجربه شده تعریف مى کنند و در هنگام ارتبـاط بـا فضاى واقعى ممکن است یا توانایى درک آن فضا و برقرارى ارتبـاط بـا آن را از دست بدهند و یا در تلاش بـاشند که بر اسـاس مناسبـات مجازى آن را تفسیر نمـایند.
از سوى دیگر،  حضور بیش اندازه در فضاى اینترنت بـاعث کاهش سطح مسئولیت پذیرى جوانان و نوجوانان و غفلت آنان از برنامه هاى آموزشى و تربیتى پیش بینى شده براى آنها مى گردد،  که ادامه این وضعیت بـاعث عقب افتادن نوجوانان از سـایر همسـالانشان در برنامه هاى تحصیلى آنان مى گردد.

حضور در سـایت هاى هرزه نگارى و پورنوگرافى
پورنوگرافى از بخش هاى بسیار رایج و پر جاذبه اینترنت براى نوجوانان و جوانان است. تعداد سـایت هاى پورنوگرافى بـا عضویت رایگان،  مشاهده و ایجاد ارتبـاط کامپیوترى در هر زمـان و مکان،  این موقعیت را به وجود آورده تا نوجوانان بتوانند به مسـائلى دسترسى داشته بـاشند،  که در محیط خانوادگى و اجتمـاع تقریباً امرى غیرممکن و ناپسند شمرده مى شود. این موضوع بر خلاف ظاهر آن که تصّور مى شود تنها یک کنجکاوى مطلق است و در هر زمـان که نوجوان بخواهد مى تواند از آن دست بکشد،  متأسفانه بـا واقعیتِ بیرونى مطابقت ندارد و مشاهده فیلم،  عکس و یا مجّلات پورنوگرافى و تداوم آن عامل بروز گونه اى از عادت و سبب تخریب و صدمه ذهنى است و نوجوانان را تشویق خواهد کرد تا از نظر رفتارى حالت سلطه جو و پرخاشگر داشته بـاشند.
فروش نوارهاى ویدئویى و آلات و لوازم جنسى از طریق اینترنت،  هشت درصد از فعالیت هاى تجارى امریکا را که افزون بر ۱۸ میلیارد دلار است در بر مى گیرد. قشر جوان به خصوص نوجوانان در گروه سنى ۱۲ تا ۱۷ سـال قربـانیانِ عمده عاملان و دست اندرکاران چنین تجارت هنگفتى هستند. این گروهِ سنّى عامل اصلى ثبـات حرفه پورنوگرافى است.(شبکه فن آورى اطلاعات ایران،  ۱۳۸۴/۰۷/۰۳)
بر اسـاس اعلام ” NCH”  و تسکو تله کام ” Tesco Telecoms”  در سـال ۲۰۰۶ میلادى،  دو سوم از والدین،  ناتوان از آگاهى از نحوه استفاده فرزندانشان از اینترنت هستند. در حقیقت،  آنها به هیچ وجه نمى توانند ارتبـاطات اینترنتى فرزندانشان را کنترل کنند، که این مسئله به نگرانى حاد در میان والدین تبدیل شده است.
از سوى دیگر،  از هر صد پدر و مـادر،  یک نفر از نحوه استفاده فرزندش از اینترنت نگران بوده و این نگرانى را به شکل هاى مختلف،  اعم از منع استفاده از اینترنت ،  تنبیه بدنى یا لفظى بروز مى دهند.
آمـار تسکوتله کام نشان مى دهد که بسیارى از سـایت هاى اینترنتى به کاربران اجازه مى دهند تا هر گونه پیغام یا تصویر،  حتّى تصاویر و پیغام هاى غیر اخلاقى را به دیگران ارسـال کنند،  که بر همین اسـاس،  شاخص ترین رده سنى که نامناسب ترین تصاویر و پیغام ها را ارسـال مى کنند،  رده سنى ۱۵ تا ۲۵ سـال هستند. از طرفى،  یک سوم از کودکان زیر یازده سـال (عمدتاً پسر ) به دلیل کنجکاوى بیش از حد،  حدّاقل دو تا سه بـار در هفته از سـایت هاى غیر اخلاقى دیدن کرده و تصاویر و پیغام هاى نامناسب و غیراخلاقى را دریافت و یا ارسـال مى کنند. این در حالى است که اغلبِ والدینِ این کودکان از موضوع بى اطلاع بوده و گمـان مى کنند فرزندشان براى اطلاع از جدیدترین بـازى هاى کامپیوترى،  کارتون و یا کتاب به اینترنت مراجعه مى کنند!
نتایج پژوهش هاى روانشناسـان ”  مرکز مطالعات دانشگاه آکسفورد”  نیز نشان مى دهد،  که ۱۰درصد از جوانان ،  حدّاقل براى یکبـار در روز به سـایت هاى غیر اخلاقى مراجعه مى کنند،  امـا هیچ گونه پیغام یا تصویر نامناسبى را ارسـال نمى کنند و تنها به دیدن تصاویر و یا خواندن پیغام ها بسنده مى کنند. بـا نگاهى به آمـارها مى توان دریافت که گرایش جوانان،  نوجوانان و حتّى کودکان به بـازدید از سـایت هاى غیر اخلاقى بیش از استفاده صحیح آن ها از اینترنت است،  امـا تنها تفاوت،  تفاوت در نحوه استفاده،  زمـان استفاده و شیوه هاى ارسـال یا دریافت پیغام هاو تصاویر است.
بررسى نتایج پژوهش هاى روانشناسـان دانشگاه تورنتو نشان مى دهد که کودکان بیشتر بعداز ظهرها و نوجوانان و جوانان سـاعت هاى پایانى شب را براى مراجعه به اینترنت انتخاب مى کنند،  که هر چه اشتیاق به بـازدید از سـایت هاى غیراخلاقى بیشتر بـاشد،  زمـان استفاده از اینترنت به سمت سـاعت هاى پس از نیمه شب گرایش مى یابد.(احمدى،  ۱۳۸۵: ۱۲)

اثرات روانى حضور نوجوانان و جوانان در اینترنت و تأثیر آن بر رفتار این گروه سنى
گرچه به لحاظ روحى نیز،  گشت و گذار در دنیاى اینترنت مى تواند بى تأثیر نبـاشد،  امـا زیادى آمـار خشونت ها و جرم و جنایت نمى تواند بى ربط بـا آن بـاشد. در یک آمـار جهانى که به تازگى منتشر شده است،  گفته شده که افزایش ۳۰ درصدى جرم و جنایت،  تجاوز و خشونت،  در نتیجه مراجعه افراد به سـایت هاى ضداخلاقى است. ” bebinnews.com ، ۲۱/۸/۱۳۸۸″ .
از سوى دیگر،  حضور در سـایت هاى هرزه نگارى منجر به رفتارهاى عملى از سوى نوجوانان و جوانان مى گردد. تعداد قربـانیان اینترنت در میان جوانان تعجب آور و غیر قابل قبول است. نتایج تحقیق و مطالعه دیوید فینکلور،  کیمبرلى جى میشل و جانیس واکر از مرکز ملّى مطالعات قربـانیان نوجوان الکسـاندریا در سـایت /www.netsmartz.org//:http از ۱۰۵۱ نوجوان ۱۰ تا ۱۷ سـاله آمریکایى که از اینترنت استفاده مى کنند نشان مى دهد:
از یک نفر از هر ۵ نفر در سـال گذشته،  حداقل یک بـار تقاضاى سکس شده است.
از یک نفر از هر ۳۳ نفر،  تقاضاى ملاقات حضورى و یا درخواست مکالمه تلفنى شده است.
به یک نفر از ۴ نفر عکس هاى عریان نشان داده شده است.
یک نفر از ۱۷ نفر مورد تهدید و یا ارعاب واقع شده است.
از ۱۰ درصدِ کسـانى که تقاضاى سکس شده است،  تنها ۳ درصد به مسئولان گزارش شده است.
۱۴ درصد پسران و ۱۶ درصد دختران حدّاقل یک دوست صمیمى و یا یک رابطه عاشقانه آنلاین داشته اند. (www.netsmartz.org//:http)
نتایج حاصله از این پژوهش نشان مى دهد که حضور بدون نظارت والدین در اینترنت مى تواند زمینه سـاز گسترش ارتکاب رفتارهاى جنسى در محدوده سنّى که از لحاظ قانونى و عرفى پذیرفته شده نیست گردد.

استفاده از اینترنت،  افسردگى و انزواى اجتمـاعى نوجوانان
استفاده از اینترنت حتى مى تواند آثار و پیامدهاى منفى اى بر رفتارهاى جوانان و نوجوانان داشته بـاشد،  امـا این تاثیرها نیز به درستى و بـا روش هاى علمى در ایران مورد بررسى قرار نگرفته است. به عنوان مثال،  بر اسـاس یک پژوهش بـا عنوان ” نقش استفاده از اینترنت در افسردگى و انزواى اجتمـاعى نوجوانان” که توسط کریستوفر سـاندرز انجام شده و نتایج آن در مجله Adolesence منتشر شده،  پرسشنامه اى در اختیار ۸۹ دانش آموز سـال آخر دبیرستان قرار گرفته و دربـاره موارد زیر تحقیق شده است :
۱- میزان استفاده از اینترنت: کم (کمتر از یک سـاعت در روز)،  متوسط (بین یک تا دو سـاعت در روز)،  زیاد (بیش از دو سـاعت در روز).
۲- ارتبـاط بـا مـادر،  پدر و همسـالان.
۳- افسردگى.
بـا توجه به نتایج به دست آمده،  کسـانى که نسبت به دیگران کمتر از اینترنت استفاده مى کردند،  ارتبـاط بیشترى بـا مـادر و دوستان خود داشتند. در این تحقیق،  تنها گروه هاى کاربران زیاد و کم اینترنت مورد مقایسه قرار گرفتند. تحلیل مجذور خى نشان مى دهد که این گروه از نظر برخى عوامل دموگرافیک،  مـانند جنس،  نژاد و جایگاه اقتصادى – اجتمـاعى بـا یکدیگر تفاوتى ندارند. هر یک از دو گروه کاربران زیاد و کمِ اینترنت بـا استفاده از آزمون هاى مستقل t از نظر درجات ارتبـاط و افسردگى مقایسه شدند. کاربران کم مصرف اینترنت در مقایسه بـا کاربران زیاد آن به طور چشم گیرى رابطه بهترى بـا مـادران و دوستانشان داشتند،  امـا هیچ تفاوت قابل ملاحظه اى بین کاربران کم و کاربران زیاد اینترنت از نظر ارتبـاط بـا پدر و میزان افسردگى وجود نداشت. نتایج نشان مى دهد،  که استفاده زیاد از اینترنت بـا پیوند ضعیف اجتمـاعى مرتبط است. بر عکس،  کاربرانى که از اینترنت کمتر استفاده مى کنند،  به طور قابل ملاحظه اى بـا مـادر و دوستانشان ارتبـاط بیشترى دارند. البته این نتایج جهت گیرى خاصى را نشان نمى دهند؛ مثلاً نمى توان گفت،  که آیا نوجوانانِ داراى ارتبـاطات ضعیف اجتمـاعى بـا گرایش به طرف فعالیت اینترنتى،  ارتبـاطات اجتمـاعى خود کاهش مى دهند(معیدفر،  ۱۳۸۴: ۴۱)

اثرات مثبت استفاده از اینترنت در میان جوانان و نوجوانان
برشمردن اثرات منفى استفاده از اینترنت در میان نوجوانان و جوانان بدون اشاره به ویژگى ها و امتیازات مثبتى که مى تواند براى این گروه سنى به وجود بیاورد،  نادیده گرفتن بخشى از اثرات این پدیده تکنولوژیک و مؤثر مى بـاشد. همـان طور که پیش از این گفته شده،  استفاده از اینترنت در میان نوجوانان و جوانان در صورتى که نظارت والدین را نداشته بـاشد،  مى تواند منجر به بخشى از نابهنجارى هایى که در بـالا بدانها اشاره گردید،  شود. امـا در صورت نظارت مسئولانه والدین که مى تواند بـا کمک و همراهى نرم افزارهاى ارزان قیمتى که هم مى توانند سـایت هایى خاصى را براى حضور نوجوانان بلوکه نمـایند و هم از این امکان برخوردارند که والدین پس از استفاده فرزندانشان امکان رصد کردن فعالیت آنان و سـایت هایى که در آن حضور یافته اند را داشته بـاشند،  زمینه سـاز نظارت موثر بر فعالیت اینترنتى فرزندان بـاشند. این نظارت مى تواند ضمن جلوگیرى از ارتکاب افعال نامتناسب بـا سنّ نوجوانان،  زمینه را براى سوق دادن آنها به استفاده هاى علمى ،  پژوهشى و سرگرمى هاى مناسب فراهم نمـاید و استفاده از دریاى بى کران اطلاعات در اینترنت را براى نوجوانان و جوانان لذت بخش نمـاید.
زمینه هاى مختلفى براى حضور مفید و ارزشمند نوجوانان در اینترنت وجود دارد،  که بـا هدایت و نظارت والدین مى تواند ضمن کمک به فراگیرى مهارت هاى مختلف زندگى و فراگیرى مناسب آموزش هاى مرتبط بـا تحصیلات آنها،  ارتقاى سطح فرهنگى و تربیتى نوجوانان و جوانان را بـاعث شده و زمینه سـاز افزایش سطح علمى این رده سنى گردد.
کمک والدین به حضور نوجوانان در سـایت هاى دوستیابى مرتبط بـا فعالیت هاى فرهنگى و علمى که در نهایت منجر به فعالیت در فضاى واقعى و ارتبـاطات انسـانى نیز گردد،  از جمله کمک هایى است که منجر به افزایش توانمندى حضور اجتمـاعى نوجوانان و جوانان مى شود. سـایت هاى مختص به این رده سنى که از سلامت اخلاقى برخوردار هستند،  در اینترنت به فراوانى یافت مى شود و تنها نیازمند یافتن و برقرارى ارتبـاط بـا آنها مى بـاشد.

نتیجه گیرى:
اینترنت پدیده اى است که بـاید آن را شناخت. حسنى که اینترنت براى جوانان دارد،  این است که آنها مى توانند بدون در نظر گرفتن آداب و رسوم و قیودات فرهنگى و اجتمـاعى،  بـا دیگران ارتبـاط برقرار کنند و خیلى سریع از این موانع و سدها عبور کرده و بخشى از نیازهاى روانى خود براى برقرارى ارتبـاط بـا دیگران را برطرف کنند،  که این امر به خودى خود امرى مثبت است،  امـا زمـانى جنبه منفى این پدیده بروز مى کند که فرد،  برقرارى ارتبـاط از طریق اینترنت را بـا ارتبـاط واقعى یکى بداند. چون مى تواند در فرد این توهم را به وجود آورد که مى تواند به هویّت خود آنطور که دوست دارد و به شکل فعال شکل دهد. اینترنت به خودى خود به وجود آورنده مشکلات ارتبـاطى نیست،  بلکه توجه افرادى را جلب مى کند که مشکلات اجتمـاعى دارند،  امـا براى آنها راه حّلى پیدا نمى کنند. مثل این مى مـاند که مـا بگوییم: داروهاى افسردگى مولد این بیمـارى هستند. پیش از ظهور داروهاى ضدّ افسردگى،  افسردگى وجود داشت،  امـا وسیله اى براى تسکین یا درمـان آن وجود نداشت. گسترش ارتبـاطات اینترنتى در میان جوانانِ ایران هم در واقع نشان دهنده بخشى از مشکلاتى است که آنها در جامعه بـا آن روبرو هستند.
از سوى دیگر،  اینترنت،  محدود به تأثیرات روانى نیست،  بلکه همـان گونه که بیان شد مى تواند تأثیرات رفتارى و عملىِ فراوانى را بر نوجوانان و جوانان به جاى بگذارد،  که در صورت عدم کنترل و نظارت والدین،  منجر به رفتارهای خشونت آمیز و همچنین خطرسـاز از سوى جوانان و نوجوانان گردد،  که در مراحلى نیز غیر قابل کنترل مى گردد.
به هر تقدیر،  به نظر مى رسد که در صورت نظارت و حضور والدین بر استفاده نوجوانان و جوانان از اینترنت نه تنها مى توان از تأثیرات منفى آن کاست،  بلکه فضاى استفاده را به سمت هدفمندى و ارزشمندى هدایت نمود و آن را در راستاى ارتقاى سطح علمى و اخلاقى نوجوانان و جوانان کانالیزه کرد.
منابع:
۱- محسنى،  منوچهر؛ جامعه شناسى جامعه اطلاعاتى،  تهران: دیدار،  ۱۳۸۰٫
۲- دارنلى،  جیمز؛ جهان شبکه اى: درآمدى بر نظریه و عمل در بـاب جامعه اطلاعاتى،  ترجمه: نسرین امین دهقانى و دیگران،  تهران: چاپار،  ۱۳۸۴٫
۳- معیدفر،  سعید،  حبیب پور،  کتابى،  کرم،  گنجى،  احمد؛ اعتیاد اینترنتى،  علل و پیامدهاى آن،  فصلنامه رسـانه،  سـال ۱۶شمـاره ۳،  کلیدهاى همراهى و مراقبت از نوجوانان در اینترنت،  انتشارات صابرین،  ۱۳۸۴٫
۴- جلالى،  على اکبر؛ نقش اینترنت در جهان آینده،  پژوهش و سنجش،  سـال هفتم،  شمـاره ۲۱ و ۱۳۷۹ ز ۲۲٫ آثار رفتارى اینترنت بر جوانان،  روزنامه شاپرک،  نسخه شمـاره ۱۸۳۴- ۲۲/۰۹/۱۳۸۸٫
۵- زکایى،  محمّد سعید و خطیبى،  فاخره؛ رابطه حضور در فضاى مجازى و هویت مدرن (پژوهشى در بین کاربران اینترنتى جوانان ایرانى) فصلنامه علوم اجتمـاعى،  شمـاره ۳۳،  ۱۳۸۵ .
۶- احمدى،  احیا؛ نگاهى به استفاده از اینترنت در میان کودکان،  نوجوانان وجوانان،  برگرفته از اینترنت ،  روزنامه همشهرى،  بخش دانش،  ۶/۹/۱۳۸۵ – شمـاره ۴۱۴۳٫
۷- جوانان و اینترنت،  شبکه فن آورى اطلاعات ایران،  ۳/۷/۱۳۸۴،  /www.iritn.com//:http.
.۲۱ آبـان ۱۳۸۸ ,۸٫www.bebinnews.com
www.netsmartz.org//:http .9 .
منبع مـاهنامه پگاه حوزه شمـاره ۲۹۴