فلسفه طواف چیست؟ چرا از راست به چپ وشروع از مکان خاصی است؟

آن چه که لازم هست دانسته شود این است که احـکام اسلامی تعبدی می باشد و ما ملزم به انجام آن ها می باشیم و این احـکام چون اوامر الهی می باشد و او آگاه به مصالح و مفاسد بندگانش می باشد بنده هم بدون چون و چرا باید بپذیرد و معنای مسلمانی هم چیزی جز همین نمی باشد، اما یک سری فلسفه ها و حکمت ها هم برای عبادات بیان شده است که به آنها اشاره می کنیم.

جواب سوال اول: فلسفه چرخیدن دور کـعبه چیست؟

۱٫ براساس برخی روایـات، کـعبه تنزل عرش بوده و محاذی بیت معمور و عرش خدا واقع است؛ یعنی عرش به صورت بیت معمور تنزل کرده و بیت معمور هم به صورت کـعبه در عالم طبیعت جلوه کرده است یعنی اگر کسی آن گونه که شایسته است، کـعبه را طـواف کند به بیت المعمور در عالم مثال صعود می کند، آن گاه اگر وظایف آن مرحله را هم ایفا کند، به مقام عرش الله راه می یابد، نظیر حارث بن مالک انصاری که گفت: کأنی انظر الی عرش ربی و قد وضع للحساب[۱] گویا می بینیم عرش پروردگار برای رسیدن به حساب برپا است.

خدای سبحان برای این که انسان فرشته خود شود، آثار فرشتگان در او ظاهر شود، همان طور که با دستور روزه گرفتن و پرهیز از لذایذ طبیعی از انسان ها می خواهد تا همانند فرشتگان، از خوردن و نوشیدن و دیگر کارهای حیوانی بر حذر باشد، هم چنین با قرار دادن کـعبه در زمین که محاذی بیت معمور و تمثل عرش خداوند است، به انسان ها امر کرده تا بر گِرد آن طـواف کرده نام حق را زمزمه کنند و برای خود و دیگران از خدا آمرزش بخواهند و این گونه به ملائکه عرش الهی اقتدا کرده، شباهت پیدا کنند، زیرا فرشتگان، به ویژه پس از آزمونی که برای آنان در صحنه خلقت آدم ـ علیه السلام ـ و سجده بر او پیش آمد بر گرد آن، حق را تسبیح و برای مومنان طلب آمرزش می کنند.[۲]

۲٫ چون کـعبه تجلی عرش است و پایه گذاری کـعبه بر توحید و خلوص ناب می باشد و کعبه، مدار پاکی و مطاف پاکان هست و کـعبه محور قیام و مقاومت و کانون اتحاد و مظهر مساوات و منشاء برکت و هدایت است، ما باید گرد آن بچرخیم تا صفات کـعبه بر خود بگیریم.

۳٫ مردی از شام خدمت امام باقر ـ علیه السلام ـ آمد و از ابتدای آفرینش سوال کرد. حضرت فرمود: خداوند تبارک و تعالی به ملائکه گفت: «إِنِّی جَاعِلٌ فِی الأَرْضِ خَلِیفَهً» ملائکه سخن خدا را چنین پاسخ دادند «أَتَجْعَلُ فِیهَا» تا آن جا که می فرماید: «وَمَا کنتُمْ تَکتُمُونَ»[۳] ملائکه فهمیدند که در خطا افتاده اند و اشتباه نموده اند به عرش خدا پناه آوردند و در عرش، هفت مرتبه طـواف کردند تا خشنودی خدا را تحصیل نمایند.

خداوند از آن ها خشنود شد و فرمود بر زمین فرود آیید و خانه ای برایم بسازید که هر کس از بندگانم گناه کرد به آن خانه پناه برد و اطرافش طـواف نماید چنان چه شما اطراف عرش طـواف کردید، از آن ها راضی شوم همان طوری که از شما شدم.[۴]

۴٫ طـواف، علاوه بر چرخش اختیاری بر گرد کعبه، هماهنگی با چرخش تکوینی موجودات برگرد محور مرکزی است که خداوند قرار داده است و از سه جزء اتم پروتون محور است و آن دو جزء دیگر بر گرد آن می چرخند انسان نیز جزئی از این هستی است و جسم او از اجزای مادی ترکیب شده که حرکتی طـواف گونه بر گرد مرکز خویش دارند. می توان چنین برداشت کرد که هدف از وجوب طـواف، هماهنگ ساختن حرکت اختیاری انسان ها بر گرد کـعبه یا حرکت اتم بر گرد محور خویش و حرکت فرشتگان بر گرد بیت المعمور است. همه هستی مثل حرکت تکوینی طـواف بر محور مشخص شده انجام می گیرد و حرکت تشریعی هم طـواف، هم تمرینی است ارادی، برای هماهنگی با این حرکت کلی تکوینی و نتیجه اش خضوع و تسلیم و عبودیت مومن با همه وجودش در برابر اراده الهی است و به هر اندازه این هماهنگی بین دو حرکت تکوینی و تشریعی بیشتر باشد. آرامش و سعادت روحی و مادی برای انسان پدید می آید، چون خداوند هستی را مسخر انسان ساخته تا به او خدمت کند. نظام تشریعی هم برای کمال و سعادتمند ساختن انسان است. هرگاه دومی با اولی در زندگی انسان هماهنگ شود، همه سعادت و کمال منظور تحقق می یابد.[۵]

سوال دوم: چرا طـواف از راست به چپ و شروع از مکان خاصی است؟

اما جواب سوال که چرا طـواف از مکان خاصی شروع می شود و آن مکان حجر الاسود می باشد.

حجر الاسود سنگی است آسمانی و از بهشت که بر زمین آمده و طبق روایـات پیمان نامه ای که خداوند متعال با بندگان بسته در این سنگ می باشد و این سنگ به منزله دست الهی و رمز قدرت فراگیر الهی است و لمس و بوسیدن آن برای حاجی مستحب است و لمس آن به منزله بیعت با خداوند هست.

و طـواف از این جا شروع می شود تا بنده آن پیمانی را که با خدا بسته به یاد بیاورد و خود را پایبند به عبودیت و میثاق فطرت کند و بعد از یاد آوری پیمان طـواف خانه خدا که در واقع طـواف به دور بیت المعمور است را شروع کند.

جواب سوال سوم: علت این که طـواف از راست به چپ می باشد چیست؟

پرسشگر محترم آن چه که در طـواف معتبر است و واجب می باشد این است که شانه چپ، سمت خانه خدا می باشد و در واقع طـواف از چپ به راست می باشد نه از راست به چپ.

احـکام اسلامی دستورات الهی می باشد و تمام آیت ها دارای مصلحت ها و مفسده هایی می باشد که خداوند آگاه بر آن ها می باشد و ما مسلمان ها باید متعبد به این احـکام باشیم و به آن ها عمل کنیم و حکمت های احـکام مقداری از آن ها در روایـات آمده و بعضی را هم دانشمندان کشف کرده اند اما در مورد این که چرا طـواف از چپ به راست می باشد روایتی بیان نشده است. اما بعضی از دانشمندان حرکت طـواف را هم سان با حرکت ماه به دور خود و زمین وحرکت زمین به دور خورشید می دانند.

قلب درون سینه می باشد میان دو شُشُ، متمایل به طرف چپ جا دارد و نوک آن متوجه چپ است، کـعبه خانه دل است و همه قلب ها متمایل و متوجه این خانه اند کـعبه محوری است که قلب ها به دور آن در چرخشند.[۶]

پرسشگر محترم برای اطلاعات بیشتر در این زمینه همسان بودن اکثر حرکت ها با طـواف کـعبه و دیگر امور به فصل نامه میقات حج، سال هشتم، شماره ۳۶ پاییز ۱۳۷۹ به فصل جلوه هایی از جهت طـواف کـعبه با علم و طبیعت یا به سایت بعثه مقام معظم رهبری بخش منشورات بعثه مراجعه نمایید.

——————————————————————————–
[۱] . کلینی، کافی، ناشر اسوه، ۱۳۷۹ش، ج ۴، ص ۱۷۱٫
[۲] . آیت الله جوادی آملی، صهبای حج، نشر اسراء، ۱۳۸۶ش، ص ۳۸۸٫
[۳] . بقره / ۳۰٫
[۴] . طبرسی، الاحتجاج، ترجمه موسوی، ج ۴، بحار الانوار، علامه مجلسی، بی تا.
[۵] . فصلنامه میقات حج، سال هشتم، شماره ۳۶، ناشر حج و زیارت، تابستان ۱۳۸۰، ص ۶٫
[۶] . فصلنامه میقات، شماره ۳۶، پاییز ۱۳۷۹، ص ۱۸٫

منبع: مرکز مطالعات و پاسخ گویی به شبهات